10 min czytania
Spośród 200 książek zgłoszonych do 67. edycji konkursu jury wybrało 13 nominowanych, a następnie pięciu laureatów w głównych kategoriach. Nagrody Historyczne „Polityki” 2026 im. Mariana Turskiego trafiły do Karoliny Panz, Antoniny Tosiek, Izabeli Mrzygłód, Tomasza Szaroty, Emila Marata i Michała Wójcika oraz Tadeusza Pawła Rutkowskiego. Tegoroczny zestaw pokazuje przede wszystkim siłę historii społecznej, badań nad Zagładą i doświadczeniem polskich Żydów, historii kobiet oraz publikacji oddających głos świadkom i uczestnikom wydarzeń.
Nagrody Historyczne „Polityki” 2026 – najważniejsze informacje
Nagrody Historyczne „Polityki” należą do najstarszych polskich wyróżnień dla książek historycznych. Konkurs powstał w 1959 roku z inicjatywy Mariana Turskiego, który przez kolejne dekady pozostawał jego najważniejszą postacią i przewodniczył pracom kapituły. Od 2025 roku nagrody noszą jego imię.
Edycja rozstrzygnięta w 2026 roku była pierwszą przeprowadzoną w całości już bez Mariana Turskiego, zmarłego 18 lutego 2025 roku. Jury zachowało wypracowaną przez niego zasadę podejmowania decyzji poprzez dyskusję, bez zwykłego głosowania większościowego.
| Nagrody Historyczne „Polityki” 2026 | Informacja |
| edycja | 67. |
| nagradzane książki | wydane w 2025 roku |
| liczba zgłoszonych książek | ponad 200 |
| liczba nominowanych | 13 |
| liczba głównych kategorii | 5 |
| pierwsza część nominacji | 27 kwietnia 2026 online |
| druga część nominacji | 5 maja 2026 |
| ogłoszenie laureatów | 12 maja 2026 |
| nagrody specjalne | 25 czerwca 2026 |
| przewodniczący jury | Wiesław Władyka |
Laureaci Nagród Historycznych „Polityki” 2026
Jury przyznało nagrody w pięciu kategoriach: prace naukowe, prace popularnonaukowe, debiuty, wydawnictwa źródłowe oraz pamiętniki, relacje i wspomnienia.
Prace naukowe
Karolina Panz, Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu, Centrum Badań nad Zagładą Żydów
Karolina Panz odtworzyła losy żydowskich mieszkańców Nowego Targu przed wojną i podczas Zagłady, wykorzystując dokumenty, relacje i świadectwa pozwalające rekonstruować historie konkretnych osób.
Książka została wybrana spośród trzech nominowanych prac naukowych. Jury zwracało uwagę na połączenie warsztatu historycznego z bardzo bliskim spojrzeniem na pojedynczych ludzi i ich losy.
Prace popularnonaukowe
Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet, Wydawnictwo Czarne
Autorka wykorzystała 812 kobiecych świadectw pamiętnikarskich. Materiał pochodzi z konkursów, w których między 1933 a 1995 rokiem uczestniczyły dziesiątki tysięcy kobiet ze wsi.
Z tych źródeł powstała historia codzienności opowiadana przez same bohaterki: pracy, biedy, awansu, wstydu, przemocy, rodzinnych obowiązków, edukacji i stopniowych przemian społecznych.
Debiuty
Izabela Mrzygłód, Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Mrzygłód porównała środowiska akademickie Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym, analizując mechanizmy politycznej radykalizacji studentów, rozwój nacjonalizmu i antysemityzmu oraz przechodzenie od haseł wykluczenia do fizycznej przemocy.
Publikacja ukazała się w serii Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Pamiętniki, relacje i wspomnienia
Tomasz Szarota, Emil Marat, Michał Wójcik, Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania, Wydawnictwo Agora
Książka jest zapisem rozmowy Emila Marata i Michała Wójcika z Tomaszem Szarotą – jednym z najważniejszych polskich historyków XX wieku, badaczem okupacji niemieckiej, historii społecznej wojny oraz stosunków polsko-niemieckich.
Dla Szaroty była to już szósta Nagroda Historyczna „Polityki”, co według redakcji stanowi rekord w historii konkursu.
Wydawnictwa źródłowe
Tadeusz Paweł Rutkowski – wybór, wstęp i opracowanie, Władze RP na uchodźstwie wobec Żydów obywateli polskich w ZSRS i na Bliskim Wschodzie (1941–1945) w świetle dokumentów polskich, Instytut Pileckiego
Publikacja gromadzi dokumenty dotyczące działań polskich władz na uchodźstwie wobec polskich Żydów znajdujących się w Związku Sowieckim i na Bliskim Wschodzie podczas II wojny światowej.
Materiały pokazują zarówno politykę państwową i działalność instytucji, jak i sytuację ludzi zależnych od decyzji administracyjnych, stosunków polsko-sowieckich i wojennej polityki międzynarodowej.
Wszystkie nominacje do Nagród Historycznych „Polityki” 2026
Do głównych nagród jury nominowało 13 spośród ponad 200 zgłoszonych książek.
Prace naukowe – nominacje
Irena Grudzińska-Gross, Wielka karuzela. Życie Aleksandra Weissberga-Cybulskiego, Wydawnictwo Znak
Biografia Aleksandra Weissberga-Cybulskiego prowadzi od Krakowa i Wiednia przez Związek Sowiecki czasu Wielkiej Czystki, okupowaną Polskę, getto krakowskie i Pawiak.
Paweł Machcewicz, „Partyzanci” Moczara. Narodowy komunizm po polsku, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
Analiza środowiska Mieczysława Moczara obejmuje nie tylko walkę o władzę i układ personalny w PZPR, ale również wpływ „partyzantów” na pamięć zbiorową, kulturę, nacjonalizm i antysemityzm Polski lat 60.
Karolina Panz, Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu, Centrum Badań nad Zagładą Żydów – LAUREATKA
Prace popularnonaukowe – nominacje
Marta Grzywacz, Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci, Wydawnictwo Czarne
Opowieść o grupie Oneg Szabat i Archiwum Ringelbluma, łącząca historię jego twórcy z losami osób zaangażowanych w dokumentowanie życia i zagłady warszawskich Żydów.
Kamil Piskała, Zredukowani. O społecznych skutkach Wielkiego Kryzysu, Muzeum Historii Polski
Historia Wielkiego Kryzysu pokazana od strony bezrobocia, biedy, desperacji i codziennych sposobów radzenia sobie z ekonomiczną zapaścią w II Rzeczypospolitej.
Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet, Wydawnictwo Czarne – LAUREATKA
Debiuty – nominacje
Agnieszka Kajczyk, Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce 1945–1950. Geneza, konteksty, znaczenia, Żydowski Instytut Historyczny
Książka poświęcona jest żydowskiej kinematografii w pierwszych latach po Zagładzie, jej twórcom, instytucjom oraz filmowym zapisom życia ocalałych społeczności.
Izabela Mrzygłód, Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – LAUREATKA
Wydawnictwa źródłowe – nominacje
Henryk Citko – opracowanie, Kalendarium życia i twórczości Zbigniewa Herberta 1924–1998, t. 1–2, Wydawnictwo IBL PAN, Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską, Fundacja Akademia Humanistyczna
Dwutomowe kalendarium powstało z tysięcy listów, zapisów dziennikowych i dokumentów archiwalnych dotyczących życia i pracy Zbigniewa Herberta.
Tadeusz Paweł Rutkowski – wybór, wstęp i opracowanie, Władze RP na uchodźstwie wobec Żydów obywateli polskich w ZSRS i na Bliskim Wschodzie (1941–1945) w świetle dokumentów polskich, Instytut Pileckiego – LAUREAT
Pamiętniki, relacje i wspomnienia – nominacje
Leon Babiński, Warszawa wieku mego, W służbie najjaśniejszej Rzeczypospolitej, Szlacheckie gniazdo, redakcja naukowa Janusz Faryś i Henryk Walczak, Instytut Pamięci Narodowej
Trzytomowe wspomnienia prawnika, urzędnika i naukowca obejmują Warszawę pod zaborem rosyjskim i w II RP, pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz lata okupacji spędzone w majątku na Podkarpaciu.
Stanisław Stempowski, Pamiętniki 1870–1920, t. I–III, opracowanie, wstęp i przypisy Łukasz Mikołajewski, Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską, Wydawnictwo Więź
Pierwsze pełne wydanie pamiętników Stanisława Stempowskiego obejmuje pół wieku jego życia oraz doświadczenia ziemianina, socjalisty, publicysty, działacza społecznego i zwolennika niepodległej Ukrainy.
Tomasz Szarota, Emil Marat, Michał Wójcik, Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania, Wydawnictwo Agora – LAUREACI
Nagrody specjalne 2026
Główne nagrody ogłoszono 12 maja, ale nagrody specjalne w 2026 roku zostały wręczone osobno, 25 czerwca w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, podczas obchodów setnej rocznicy urodzin Mariana Turskiego.
Hanna Krall – Nagroda Specjalna
Hanna Krall otrzymała Specjalną Nagrodę Historyczną „Polityki” za całokształt twórczości.
Jej reportaże i książki od pół wieku należą do najważniejszych polskich sposobów opowiadania o Zagładzie, pamięci, losach polskich Żydów i doświadczeniu ocalałych. W 2026 roku przypadało również 50 lat od publikacji Zdążyć przed Panem Bogiem.
Adam Sitarek i Ewa Wiatr – Nagroda Specjalna
Drugą Specjalną Nagrodę Historyczną otrzymali Adam Sitarek i Ewa Wiatr za redakcję Leksykonu getta łódzkiego.
Obie nagrody były związane z obchodami setnej rocznicy urodzin twórcy konkursu.
Co pokazują Nagrody Historyczne „Polityki” 2026?
Wśród nominowanych książek wyraźnie reprezentowana jest historia społeczna. Antonina Tosiek wydobywa pamiętniki wiejskich kobiet, Kamil Piskała opisuje społeczne skutki Wielkiego Kryzysu, a Izabela Mrzygłód analizuje studentów nie jako abstrakcyjną część międzywojennej polityki, lecz środowisko przechodzące proces radykalizacji.
Drugim bardzo silnym nurtem pozostaje historia polskich Żydów i Zagłady. Wśród nominowanych znalazły się książki Karoliny Panz, Marty Grzywacz, Agnieszki Kajczyk oraz opracowanie źródłowe Tadeusza Pawła Rutkowskiego. Temat pojawia się również w pracy Izabeli Mrzygłód dotyczącej nacjonalizmu i antysemityzmu na uniwersytetach Warszawy i Wiednia.
Nie jest więc przypadkiem, że również obie nagrody specjalne zostały związane z pamięcią o Zagładzie i historią Żydów: otrzymali je Hanna Krall oraz Adam Sitarek i Ewa Wiatr za Leksykon getta łódzkiego.
Jury samo zwracało uwagę na rozszerzanie się pola historii społecznej, wzrost zainteresowania historią kobiet, grup społecznych i konkretnych społeczności lokalnych oraz coraz większą różnorodność zawodową autorów książek historycznych. Obok historyków publikują je dziennikarze, socjologowie, antropolodzy i przedstawiciele innych dyscyplin.
Które wydawnictwa zdobyły Nagrody Historyczne „Polityki” 2026?
Pięć głównych nagród trafiło do książek wydanych przez pięć różnych oficyn i instytucji:
- Centrum Badań nad Zagładą Żydów – Karolina Panz;
- Wydawnictwo Czarne – Antonina Tosiek;
- Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – Izabela Mrzygłód;
- Wydawnictwo Agora – Tomasz Szarota, Emil Marat i Michał Wójcik;
- Instytut Pileckiego – opracowanie Tadeusza Pawła Rutkowskiego.
Nie było więc jednego wydawnictwa dominującego w wynikach.
W całej trzynastce nominowanych Wydawnictwo Czarne pojawiło się dwukrotnie – z książkami Marty Grzywacz i Antoniny Tosiek. Pozostałe nominacje były rozproszone między wydawnictwa komercyjne, uniwersyteckie, naukowe i instytucjonalne. To dobrze pokazuje specyfikę polskiego rynku książki historycznej. Najważniejsze publikacje powstają równolegle w dużych oficynach ogólnych, wyspecjalizowanych wydawnictwach, muzeach, instytutach badawczych i wydawnictwach akademickich.
Jury Nagród Historycznych „Polityki” 2026
Nominowanych i laureatów wybrało jury w składzie:
- Barbara Klich-Kluczewska,
- Jerzy Kochanowski,
- Dariusz Stola,
- Bożena Szaynok,
- Wiesław Władyka – przewodniczący,
- Marcin Zaremba.
W 2026 roku jury wybierało spośród ponad 200 zgłoszonych książek. Do finałowej trzynastki trafiły publikacje reprezentujące pięć różnych kategorii.
Tomasz Szarota z rekordem Nagród Historycznych „Polityki”
Wyniki edycji 2026 przyniosły również rekord indywidualny. Nagrodzony wraz z Emilem Maratem i Michałem Wójcikiem za książkę Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania Tomasz Szarota otrzymał Nagrodę Historyczną „Polityki” po raz szósty. Według redakcji był to najlepszy wynik w historii konkursu.
Szarota zmarł 11 sierpnia 2026 roku, niespełna trzy miesiące po otrzymaniu szóstej nagrody. Miał 86 lat. Był jednym z najwybitniejszych polskich badaczy historii XX wieku, szczególnie okupacji niemieckiej, historii społecznej wojny i stosunków polsko-niemieckich.
Historia społeczna najmocniejszym nurtem edycji 2026
W nominacjach częściej pojawiają się bohaterowie dotąd pomijani w głównym nurcie historiografii: wiejska kobieta zapisująca własną biografię, bezrobotny czasu Wielkiego Kryzysu, żydowski mieszkaniec prowincjonalnego miasta, student ulegający politycznej radykalizacji czy filmowiec próbujący odbudować życie kulturalne po Zagładzie.
Nie oznacza to zaniku historii politycznej. Machcewicz pisze o narodowym komunizmie, Rutkowski publikuje dokumenty dotyczące działalności władz RP na uchodźstwie, a wspomnienia Babińskiego prowadzą przez międzywojenną dyplomację. Zmienił się jednak punkt ciężkości całej stawki.
Edycja 2026 pokazuje historię polityczną oglądaną coraz częściej przez jej społeczne konsekwencje, a historię społeczną budowaną na materiałach, które wcześniej znajdowały się na obrzeżach głównego nurtu: pamiętnikach, filmach, dokumentach osobistych, relacjach lokalnych i mikrohistorii.
W zestawieniu wszystkich nagród dla książek historycznych 2026 będzie można sprawdzić, czy podobny kierunek widać również w wyborach innych kapituł.
Najczęstsze pytania o Nagrody Historyczne „Polityki” 2026
Kto zdobył Nagrody Historyczne „Polityki” 2026?
Laureatami zostali Karolina Panz w kategorii prac naukowych, Antonina Tosiek za pracę popularnonaukową, Izabela Mrzygłód za debiut, Tomasz Szarota, Emil Marat i Michał Wójcik w kategorii pamiętników, relacji i wspomnień oraz Tadeusz Paweł Rutkowski za opracowanie wydawnictwa źródłowego.
Ile książek nominowano w 2026 roku?
Jury nominowało 13 książek spośród ponad 200 zgłoszonych publikacji.
Ile kategorii mają Nagrody Historyczne „Polityki”?
W 2026 roku nagrody przyznano w pięciu głównych kategoriach: prace naukowe, prace popularnonaukowe, debiuty, wydawnictwa źródłowe oraz pamiętniki, relacje i wspomnienia.
Kiedy ogłoszono laureatów Nagród Historycznych „Polityki” 2026?
Głównych laureatów ogłoszono 12 maja 2026 roku.
Za jaki rok przyznano Nagrody Historyczne „Polityki” w 2026 roku?
Nagrody ogłoszone w 2026 roku dotyczyły książek wydanych w 2025 roku.
Kto otrzymał nagrody specjalne w 2026 roku?
Specjalne Nagrody Historyczne otrzymali Hanna Krall oraz Adam Sitarek i Ewa Wiatr, redaktorzy Leksykonu getta łódzkiego. Wręczono je 25 czerwca podczas obchodów setnej rocznicy urodzin Mariana Turskiego.
Kto wybiera laureatów?
W 2026 roku jury tworzyli Barbara Klich-Kluczewska, Jerzy Kochanowski, Dariusz Stola, Bożena Szaynok, Wiesław Władyka oraz Marcin Zaremba. Przewodniczącym był Wiesław Władyka.
Od kiedy przyznawane są Nagrody Historyczne „Polityki”?
Konkurs został utworzony w 1959 roku z inicjatywy Mariana Turskiego.
Kim był Marian Turski?
Marian Turski był historykiem, dziennikarzem, wieloletnim szefem działu historycznego „Polityki”, ocalałym z Zagłady oraz twórcą Nagród Historycznych „Polityki”. Zmarł 18 lutego 2025 roku. Od 2025 roku konkurs nosi jego imię.
Warto uporządkować nazewnictwo. Nagrody zostały przyznane w 2026 roku za książki wydane w 2025 roku. Oficjalne materiały „Polityki” stosują zarówno określenie „Nagrody Historyczne za 2025 rok”, jak i przypisują laureatów do 2026 roku w chronologicznym zestawieniu nagrody. Na tej stronie przyjmuję rok 2026, czyli rok ogłoszenia nominacji i wręczenia nagród.