16 min czytania
Do Nagrody Historycznej m.st. Warszawy im. Kazimierza Moczarskiego 2025 zakwalifikowano 105 książek. Spośród nich jury wybierze pięć nominacji, które poznamy w październiku. Laureat 18. edycji otrzyma 50 tys. zł i „Temperówkę Kazimierza Moczarskiego”, a finał odbędzie się 29 listopada 2026 roku w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
Rocznik może początkowo wyglądać myląco: konkurs nosi oficjalną nazwę Nagroda Moczarskiego 2025, ponieważ dotyczy książek wydanych w 2025 roku, ale nabór, nominacje i finał odbywają się w 2026 roku.
Stan na 13 września 2026 roku: zakończono nabór i opublikowano listę 105 zakwalifikowanych książek. Pięć nominacji zostanie ogłoszonych w październiku.
Nagroda Moczarskiego 2025 – najważniejsze informacje
18. edycja Nagrody Historycznej m.st. Warszawy im. Kazimierza Moczarskiego dotyczy książek poświęconych historii Polski, wydanych w 2025 roku. Do konkursu mogą trafiać zarówno publikacje naukowe, jak i książki przeznaczone dla szerokiego grona czytelników: monografie, biografie, eseje, reportaże historyczne, dzienniki, pamiętniki i inne publikacje dotyczące najnowszej historii Polski.
Zakres chronologiczny konkursu obejmuje historię Polski od odzyskania niepodległości w 1918 roku do współczesności.
| Nagroda Moczarskiego 2025 | Informacja |
| edycja | 18. |
| nagradzane książki | wydane w 2025 roku |
| koniec zgłoszeń | 10 kwietnia 2026 |
| zakwalifikowane książki | 105 |
| liczba nominacji | 5 |
| ogłoszenie nominacji | październik 2026 |
| finał | 29 listopada 2026 |
| miejsce finału | Biblioteka Narodowa w Warszawie |
| nagroda główna | 50 000 zł |
| nagroda dla pozostałych nominowanych | 15 000 zł |
| przewodniczący jury | Andrzej Friszke |
Nominacje do Nagrody Moczarskiego 2025
Pięć książek nominowanych do Nagrody Moczarskiego 2025 nie zostało jeszcze ogłoszonych.
Jury wybiera finalistów spośród 105 zakwalifikowanych publikacji. Nominacje mają zostać przedstawione w październiku 2026 roku, a następnie zaprezentowane również na łamach „Gazety Wyborczej” i Wyborcza.pl.
105 książek zakwalifikowanych do Nagrody Moczarskiego 2025
Do 18. edycji konkursu zakwalifikowano 105 publikacji. To już na tym etapie jeden z ciekawszych przekrojów polskiego rynku książki historycznej 2025 roku: obok monografii naukowych pojawiają się reportaże, biografie, historia społeczna, książki o II wojnie światowej i PRL, historia Żydów polskich, dzieje emigracji, pamięć zbiorowa, historia kultury, polityki i życia codziennego.
Na liście znalazły się:
- Kasper Bajon, „Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle”, Wydawnictwo Czarne
- Tomasz Balbus, Krzysztof Łagojda, „»Żegnam wszystkich«. Henryk Urbanowicz »Zabawa”. Biografia harcerza i żołnierza brygad wileńskich Armii Krajowej kpt. »Szczerbca« i mjr. »Łupaszki«”, Instytut Pamięci Narodowej
- Dezydery Barłowski, „Nacjonalizm i tajemnica. O męskościach w prozie Romana Dmowskiego”, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Renata Baume, „Będziesz moim słońcem. Opowieść o Józefie i Rebece Bauach”, Insignis
- Dorota Bidzińska, „Republika pobożnych. Chasydzka historia Polski”, Znak Horyzont
- Monika Biesaga, „Biblioteki żydowskie w II Rzeczypospolitej. Z dziejów nowoczesnej kultury żydowskiej na ziemiach polskich”, Żydowski Instytut Historyczny
- Anna Bikont, „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów”, Wydawnictwo Czarne
- Bogdan Birnbaum, Wiktor Kulerski, „Kaczy Dół. Zwykli ludzie, zwykłe miejsce, niezwykłe czasy”, Wydawnictwo Nieoczywiste
- Grażyna Bochenek, „San. Rzeka, która łączy. Rzeka, która dzieli”, Wydawnictwo Mando
- Aleksandra Boćkowska, „Gdynia. Pierwsza w Polsce”, Wydawnictwo Czarne
- Beata Bolesławska-Lewandowska, „Zygmunt Mycielski. Między muzyką a polityką”, Polskie Wydawnictwo Muzyczne
- Błażej Brzostek, „Życie codzienne kobiet w PRL”, Państwowy Instytut Wydawniczy
- Małgorzata Bukiel, „Teren nieznany, kraj niewielki. Dyskurs(y) o Ziemi Lubuskiej 1945-1999”, Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego Wydawca
- Marta Byczkowska-Nowak, „Nieocalony. Tadeusz Borowski. Biografia”, Znak Literanova
- Jan Stanisław Ciechanowski, „Pireneje – brama do wolności. Polska ewakuacja wojskowa przez Hiszpanię i Andorę w latach 1940–1944”, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego
- Jan Stanisław Ciechanowski, „Vitam hominis tueri et conservare… Azyl dyplomatyczny w Poselstwie Rzeczypospolitej Polskiej w Madrycie podczas hiszpańskiej wojny domowej 1936–1939”, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego
- Grzegorz Cwyl, „Generał Jan Kazimierz Kruszewski. Zarys biografii”, Instytut Pamięci Narodowej
- Krzysztof Drozdowski, „Krwawe ślady. Gwałty, mordy i grabieże Armii Czerwonej na Polakach”, Replika
- Krzysztof Drozdowski, „Wacław Kostek-Biernacki. Człowiek do zadań specjalnych”, Skarpa Warszawska
- Łukasz Garbal, „Wańkowicz. Życie na kraterze”, Wydawnictwo Czarne
- Magdalena Gibiec, „Kulisy funkcjonowania Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów na emigracji w świetle Archiwum Senyka (1929-1934)”, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
- Jan Jakub Grabowski, „Suki, wiedźmy i bestie. Historie nadzorczyń z niemieckich obozów koncentracyjnych”, Wydawnictwo Otwarte
- Tomasz Grabowski, „Indywidualizm i demokracja w Polsce. Jak Ziemie Zachodnie stały się kolebką liberalizmu”, Magam
- Konrad Graczyk, „Niemieckie sądy specjalne w Generalnym Gubernatorstwie 1939-1945”, Wydawnictwo Naukowe „Scholar”
- Irena Grudzińska-Gross, „Wielka karuzela. Życie Aleksandra Weissberga-Cybulskiego”, Wydawnictwo Znak
- Marta Grzywacz, „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci”, Wydawnictwo Czarne
- Wojciech Hanus, „Zbrodnia (nie)osądzona. Losy żandarmów niemieckich biorących udział w mordzie na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nich Żydach”, Instytut Pamięci Narodowej
- Jan Hlebowicz, „Z widokiem na stocznię. Szkoła w czasach komunizmu na przykładzie I LO w Gdańsku (1945–1989)”, Fundacja Gdańska
- Kamil Iwanicki, „Śląsk, którego nie ma”, Editio
- Jakub Jastrzębski, „Metro Stefana Starzyńskiego?”, Skarpa Warszawska
- Ryszard Kaczmarek, „Czy jestem Niemcem Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991”, Wydawnictwo Literackie
- Agnieszka Kajczyk, „Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce 1945–1950. Geneza, konteksty, znaczenia”, Żydowski Instytut Historyczny
- Juraj Kasarda, „Udział Słowaków w powstaniu warszawskim, przełożył Michał Rozenberg”, Instytut Pamięci Narodowej
- Mariusz Kolmasiak, „Niepokorny. Profesor Zbigniew Wójcik – patriota, strażnik pamięci Piłsudskiego, historyk”, Instytut Pamięci Narodowej
- Kinga Konieczny, Eryk Krasucki, „Andrzej Milczanowski (1939–2024). Kolaż (auto)biograficzny”, Wydawnictwo KAdruk
- Magdalena Kopeć, „Pastuszkowie, gazeciarze, tkaczki. Jak zmuszano dzieci do pracy”, Wielka Litera
- Marek A. Koprowski, „Twierdza zroszona krwią. Polski Głogów w rękach Niemców i Sowietów”, Replika
- Robert Kostro, Piotr Zaremba, „Państwowiec w muzeum”, Wydawnictwo Iskry
- Anna Koział, „Pod gołym niebem. Obywatele polscy w Uzbekistanie w latach 1941-1946”, Muzeum Pamięci Sybiru
- Andrzej Krajewski, „Rzeczpospolita kryzysowa. Dwadzieścia lat spaceru po linie”, Wydawnictwo Agora
- Tomasz Krok, „Afera teozofów. Siatka wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego (1949–1951)”, Instytut Pamięci Narodowej
- Monika Ksieniewicz-Mil, „Mira. Kobieta światowa”, W.A.B.
- Rafał Księżyk, „Fala. Rok 1984 i polski postpunk”, Wydawnictwo Czarne
- Jarosław Kuisz, „Strach o suwerenność. Nowa polska polityka”, przekł. Tomasz Bieroń, Wydawnictwo Znak, Fundacja Kultura Liberalna
- Wojciech Kujawa, Anna Płońska, „Z nieludzkiej ziemi do krainy maharadżów. Polscy uchodźcy z ZSRS w Indiach 1942-1948”, Instytut Pamięci Narodowej
- Andrzej Krzak, „Dezinformacja po polsku. Działalność inspiracyjna służb wywiadu i kontrwywiadu wojskowego II Rzeczypospolitej w latach 1922-1930”, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
- Arkadiusz Lorenc, „Ukryci”, Prószyński i S-ka
- Magdalena Lubańska, „I na co ci to wiedzieć? Pamięć i milczenie o powojennej przemocy na podkarpackiej wsi”, słowo/obraz terytoria
- Grzegorz Łyś, „Przystanek Tworki. Historia pewnego szpitala”, W.A.B.
- Paweł Machcewicz, „Narodowy komunizm po polsku. »Partyzanci« Moczara”, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
- Mirosław Maciorowski, „Powstańcy. Marzyciele i realiści. Historia na nowo opowiedziana”, Wydawnictwo Agora
- Marta Madejska, „Ostatni gasi światło. Przypowieści o transformacji”, Wydawnictwo Czarne
- Emil Marat, Michał Wójcik, Tomasz Szarota, „Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania”, Wydawnictwo Agora
- Damian Markowski, „Strybki. Z AK pod skrzydła NKWD”, Znak Horyzont
- Mariusz Maszkiewicz, „Podarowana”, Ośrodek Karta
- Barbara Michalczyk, „Od edukacji do eksperymentu. Dyrektorki warszawskich teatrów dla robotników w II RP”, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN
- Łukasz Modelski, „Rok w PRL. Codzienność na kartki”, Wydawnictwo Mando
- Krzysztof Mordyński, „MDM. Marszałkowska dzielnica marzeń”, Centrum Architektury
- Clare Mulley, „Agentka Zo. Historia Elżbiety Zawackiej, bohaterki drugiej wojny światowej”, przeł. Dorota Konowrocka-Sawa, W.A.B.
- Daniel Muzyczuk, „Zmierzch magów”, przekł. Łukasz Mojsak, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
- Izabela Mrzygłód, „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym”, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
- Joanna Nalewajko-Kulikov, „Od Żydów w Polsce do Żydów polskich. »Hajnt« a przemiany tożsamości żydowskiej (1918–1939)”, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza
- Joanna Nikel, „Terror niemiecki w powiecie Mińsk Mazowiecki 1939–1944. Wojna i rozliczenia”, Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
- Bartłomiej Noszczak, „Przejścia. Exodus cywilów we Wrześniu ’39 w relacjach i we wspomnieniach”, Instytut Pamięci Narodowej
- Monika Odrobińska, „My, dzieci Wołynia. Historie małych ocaleńców”, Wydawnictwo Księży Młyn
- Piotr Olechowski, „Skazani za polskość. Działalność radzieckiego aparatu represji przeciwko Polakom w obwodzie kamieniecko-podolskim w latach 1937-1938 i jej następstwa w kolejnych dekadach XX stulecia”, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
- Józef Orzeł, „Orle gniazdo”, Zona Zero
- Joanna Ostrowska, „Ślady. Historia pewnego archiwum”, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
- Karolina Panz, „Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu”, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów
- Ewa Pejaś, „»Wszyscy skazańcy rozstrzelani«. Polska Partia Socjalistyczna wobec stalinowskiego terroru w latach 1936-1938”, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza
- Kamil Piskała, „Zredukowani. O społecznych skutkach Wielkiego Kryzysu”, Muzeum Historii Polski
- Leon Popek, Konrad Piskała, Tomasz Potkaj, „Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów”, Instytut Pamięci Narodowej
- Krzysztof Potaczała, „O czym drzewa w Bieszczadach nie szumią. Ocalona z Sobiboru”, Znak Horyzont
- Kazimierz Przybysz, „Chłopski ruch polityczny w Polsce. Wojna i okupacja 1939-1945”, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego
- Maciej Radziwiłł, Aleksander Kaczorowski, „Radziwiłł”, Wydawnictwo Iskry
- Lucyna Ratkowska-Widlarz, „Wypowiedziane i niewypowiedziane. Teksty i konteksty odpowiedzi biskupów niemieckich na Orędzie biskupów polskich”, Ośrodek Pamięć i Przyszłość
- Katarzyna Rodacka, „Domy na piasku. Polacy w Iranie (1942-1945)”, Wydawnictwo Znak
- Anda Rottenberg, „Trudny wiek”, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
- Mariusz Sawa, „Pociski jak paciorki różańca. Armia Krajowa i Bataliony Chłopskie wobec Ukraińców w Sahryniu”, Wydawnictwo KEW
- Michał Siermiński, Przemysław Witkowski, „Obywatel Michnik”, Instytut Myśli Polityczne im. Gabriela Narutowicza/Książka i Prasa
- Katarzyna Skopiec, „Ocaleni z Drohobycza”, Novae Res
- Anna Sobowiec, Joanna Papuzińska, „Od Asiuni do Joanny. Życie pod Bajdułem”, Wydawnictwo Literatura
- Tomasz Specyał, „Baśka Murmańska. Niezwykła niedźwiedzica Wojska Polskiego”, Replika
- Rafał Stobiecki, „Jerzego Giedroycia przygoda z rewizjonizmem”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego
- Tomasz Stryjek, „Osiemdziesiątka. Harcerska grupa etosowa wobec próby czasu 1934–2024”, Instytut Studiów Politycznych PAN
- Tomasz Sudoł, „Zbrodnie wojenne Wehrmachtu na żołnierzach Wojska Polskiego popełnione od września do grudnia 1939 roku. Geneza zbrodni. Zbrodnie na polu walki”, Instytut Pamięci Narodowej
- Karol Szymański, Grzegorz Piotrowski, „Nic mnie już tu nie trzyma. Emigracja Aleksandra Forda do Izraela na tle wydarzeń Marca 1968 w kinematografii polskiej”, Universitas
- Marta Śleziak, „Głosuj, broń, wybieraj. Polskie hasła polityczne z lat 1918-2020”, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
- Michał Tabaczyński, „Kieszonkowa metropolia. W rok dookoła Bydgoszczy”, Wydawnictwo Czarne
- Agnieszka Tomaszewicz, Joanna Majczyk, „Architekci i paragraf aryjski. Przypadek SARP-u (1934–1939)”, EMG, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej
- Patryk Tomaszewski, „Wolność, własność, sprawiedliwość. Środowisko konserwatywno-liberalne w Polsce po 1989 roku. Struktury – działalność – myśl polityczna”, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
- Antonina Tosiek, „Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet”, Wydawnictwo Czarne
- Simone Trieder, Lars Skowronski, „Cela nr 18. Historia odwagi i przyjaźni, przedmowa Helga Hirsch”, przekł. Grażyna Werner, Instytut Pamięci Narodowej
- Jarosław Trybuś, „Zamek. Ktoś to kiedyś wymyślił”, Arx Regia
- Maciej Urbanowski, „Literatura stanu wojennego 1981-1989”, Instytut Dziedzictwa Solidarności
- Anna Wacławik, Maria Ciesielska, „Fleck. Ocalony przez naukę”, Wydawnictwo Agora
- Adam Walaszek, Joanna Wojdon, Anna D. Jaroszyńska-Kirchmann, James S. Pula, „Historia Polonii amerykańskiej”, Państwowy Instytut Wydawniczy
- Marcin Wilk, „Jedyna. Biografia Karoliny Lanckorońskiej”, Wydawnictwo Znak
- Robert Witalec, „Komitet Mikołajczyka. Historia Polskiego Narodowego Komitetu Demokratycznego (1950–1963)”, Instytut Pamięci Narodowej
- Martyna M. Wojtkowska, „W Nowej Zelandii wschodzi słońce. Wojenna tułaczka polskich dzieci”, Wydawnictwo Czarne
- Mariusz Wołos, „Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności”, Wydawnictwo Literackie
- Michał Wójcik, „Miasto szpiegów. Gra wywiadów w okupowanej Warszawie”, Wydawnictwo Rebis
- Danuta Zawadzka, „Niezwykła fundatorka – niezwykła szkoła”, Towarzystwo Oświatowe im. Cecylii Plater-Zyberkówny
- Sylwia Zientek, „Blask Montparnasse’u. Artystki i artyści Szkoły Paryskiej”, Wydawnictwo Agora
- Alicja Zioło, „Krakowianki. Kontynuacja”, Wydawnictwo Mando
Dziewięć książek łączy Nagrodę Moczarskiego i Nagrody Historyczne „Polityki”
Lista zakwalifikowanych pozwala już porównać Nagrodę Moczarskiego z innymi konkursami 2026 roku. Aż 9 z 13 książek nominowanych do Nagród Historycznych „Polityki” 2026 znalazło się również wśród 105 publikacji zakwalifikowanych do Nagrody Moczarskiego:
- Irena Grudzińska-Gross, Wielka karuzela. Życie Aleksandra Weissberga-Cybulskiego;
- Paweł Machcewicz, Partyzanci Moczara. Narodowy komunizm po polsku;
- Karolina Panz, Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto…;
- Marta Grzywacz, Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci;
- Kamil Piskała, Zredukowani. O społecznych skutkach Wielkiego Kryzysu;
- Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet;
- Agnieszka Kajczyk, Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce 1945–1950;
- Izabela Mrzygłód, Uniwersytety w cieniu kryzysu;
- Tomasz Szarota, Emil Marat i Michał Wójcik, Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania.
To jeszcze nie dziewięć podwójnych nominacji – Moczarski ogłosi własną finałową piątkę dopiero w październiku. Widać jednak grupę książek, które już teraz powtarzają się w najważniejszych zestawieniach polskiej książki historycznej.
Szczególnie interesujący będzie przypadek Karoliny Panz, Antoniny Tosiek, Izabeli Mrzygłód oraz autorów Dumy i wstydu, ponieważ ich książki nie tylko otrzymały nominacje do „Polityki”, ale wygrały swoje kategorie. Po ogłoszeniu nominacji Moczarskiego będzie można po raz pierwszy sprawdzić, które tytuły zaczynają tworzyć faktyczną czołówkę sezonu nagród historycznych 2026.
Jakie książki mogą otrzymać Nagrodę Moczarskiego?
Nagroda jest przeznaczona dla książek dotyczących historii Polski od 1918 roku do współczesności.
Nie ogranicza się do klasycznych monografii naukowych. Do konkursu można zgłaszać m.in.:
- monografie;
- biografie;
- reportaże historyczne;
- eseje;
- dzienniki;
- pamiętniki;
- wspomnienia;
- inne publikacje popularyzujące najnowszą historię Polski.
W 18. edycji brane były pod uwagę książki wydane w 2025 roku. Można było zgłaszać zarówno pierwsze polskie wydania książek polskich autorów, jak i pierwsze polskie wydania przekładów książek autorów zagranicznych.
Dzięki temu nagroda obejmuje znacznie szersze pole niż konkursy ograniczone wyłącznie do polskiej historiografii akademickiej.
Ile wynosi Nagroda Moczarskiego 2025?
Laureat 18. edycji otrzyma:
50 000 zł oraz statuetkę „Temperówka Kazimierza Moczarskiego”.
Statuetkę zaprojektował rzeźbiarz i wykładowca warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych Jacek Kowalski. Jest repliką temperówki należącej do Kazimierza Moczarskiego.
Pozostali nominowani otrzymają po 15 000 zł. W poprzedniej edycji było to 10 tys. zł, dlatego w 2026 roku podwyższono wysokość nagrody dla finalistów.
Laureat Nagrody Moczarskiego 2025
Laureat zostanie ogłoszony 29 listopada 2026 roku.
Pozostali nominowani
Lista zostanie uzupełniona po październikowym ogłoszeniu finałowej piątki.
Kiedy poznamy laureata Nagrody Moczarskiego 2025?
Finał 18. edycji odbędzie się 29 listopada 2026 roku w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
Najpierw, w październiku, jury przedstawi pięć nominowanych książek. Z tej grupy zostanie wybrany laureat nagrody głównej.
Jury Nagrody Moczarskiego 2025
Książki w 18. edycji ocenia jedenastoosobowe jury pod przewodnictwem Andrzeja Friszkego.
W jego skład wchodzą:
- Andrzej Friszke – przewodniczący;
- Antoni Dudek;
- Dobrochna Kałwa;
- Barbara Klich-Kluczewska;
- Jan Kofman;
- Andrzej Krzysztof Kunert;
- Anna Landau-Czajka;
- Anna Machcewicz;
- Tomasz Makowski;
- Małgorzata Szejnert;
- Andrzej Wielowieyski.
Skład jury pozwala zestawiać ze sobą bardzo różne odmiany pisania o najnowszej historii: klasyczną historiografię polityczną, historię społeczną, biografie, reportaż historyczny czy publikacje o pamięci zbiorowej.
Co już pokazuje lista 105 książek?
Jeszcze przed nominacjami można zauważyć kilka tematów, które bardzo mocno zaznaczyły się w książkach historycznych wydanych w 2025 roku. Pierwszym jest historia społeczna i życie codzienne. Na liście są książki o kobietach w PRL, pracy dzieci, doświadczeniu transformacji, Wielkim Kryzysie, migracjach, przesiedleniach i pamięci mieszkańców wsi.
Drugi wyraźny blok tworzą historia Żydów polskich i Zagłada. Pojawiają się publikacje Anny Bikont, Moniki Biesagi, Marty Grzywacz, Agnieszki Kajczyk, Joanny Nalewajko-Kulikov, Karoliny Panz czy Joanny Ostrowskiej. Silnie reprezentowana jest również II wojna światowa i jej następstwa: okupacja, podziemie, migracje wojenne, represje sowieckie, przesiedlenia, relacje polsko-ukraińskie i powojenna przemoc. Obok nich widać rozbudowany blok poświęcony PRL i historii po 1945 roku: narodowemu komunizmowi, kulturze, opozycji, transformacji, partiom politycznym, życiu codziennemu i przemianom społecznym.
To częściowo pokrywa się z tym, co pokazały już Nagrody Historyczne „Polityki” 2026. Jeżeli podobne tytuły trafią również do finałowej piątki Moczarskiego, będzie można mówić nie o wyborze pojedynczego jury, ale o szerszym trendzie w tegorocznym sezonie nagród.
Kto organizuje Nagrodę Moczarskiego?
Organizatorem i fundatorem nagrody jest Miasto Stołeczne Warszawa. Współorganizatorami są Dom Spotkań z Historią, Fundacja im. Kazimierza i Zofii Moczarskich. Partnerem wydarzenia jest Biblioteka Narodowa, a patronat medialny sprawują „Gazeta Wyborcza” i Wyborcza.pl.
Nagroda w obecnej formule została ustanowiona uchwałą Rady m.st. Warszawy w grudniu 2018 roku, ale stanowi kontynuację konkursu istniejącego od 2009 roku.
Kim był Kazimierz Moczarski?
Kazimierz Moczarski był dziennikarzem, prawnikiem, działaczem społecznym i żołnierzem Armii Krajowej. Po wojnie został uwięziony przez władze komunistyczne i spędził w więzieniu 11 lat. W mokotowskim więzieniu przez część tego okresu dzielił celę z Jürgenem Stroopem, dowódcą odpowiedzialnym za likwidację powstania w getcie warszawskim.
Z rozmów prowadzonych ze Stroopem powstały później Rozmowy z katem – jedna z najważniejszych polskich książek dotyczących doświadczenia wojny, nazizmu i mechanizmów działania sprawców.
Patron nie jest więc w przypadku tej nagrody przypadkowym nazwiskiem. Konkurs wyróżnia książki dotyczące najnowszej historii Polski, ale jednocześnie premiuje publikacje, które nie zatrzymują się na prostym odtworzeniu wydarzeń i próbują zrozumieć ludzi, decyzje i mechanizmy stojące za historią.
Kto wygrał poprzednią edycję?
W 17. edycji, rozstrzygniętej 30 listopada 2025 roku, zwyciężyli Rafał Wnuk i Sławomir Poleszak za książkę Niezłomni czy realiści? Polskie podziemie antykomunistyczne bez patosu, wydaną przez Wydawnictwo Literackie.
Jury wybrało zwycięską książkę spośród 115 zgłoszonych publikacji i pięciu finalistów. Autorzy otrzymali 50 tys. zł oraz „Temperówki Kazimierza Moczarskiego”.
Poprzednia edycja dotyczyła książek wydanych w 2024 roku, mimo że finał odbywał się w 2025. Ten sam sposób nazewnictwa zastosowano obecnie: 18. edycja funkcjonuje oficjalnie jako Nagroda Moczarskiego 2025, chociaż zostanie rozstrzygnięta dopiero pod koniec 2026 roku.
Nagroda Moczarskiego a inne nagrody dla książek historycznych
Moczarski wyróżnia się przede wszystkim bardzo precyzyjnym zakresem chronologicznym. Nie obejmuje całej historii od starożytności po XXI wiek, lecz książki dotyczące historii Polski od 1918 roku do współczesności.
To odróżnia ją od KLIO, gdzie mogą rywalizować publikacje dotyczące dowolnej epoki, oraz od Nagród Historycznych „Polityki”, których zakres nie jest związany z jednym ścisłym punktem początkowym.
Jednocześnie Moczarski nie zamyka się w historiografii akademickiej. Reportaż, biografia czy pamiętnik mogą konkurować z rozbudowaną monografią naukową.
Porównanie wyników Moczarskiego z „Polityką”, KLIO i innymi konkursami pozwoli wskazać książek historycznych, które rzeczywiście wyróżniły się w 2026 roku w kilku niezależnych gremiach.
Najczęstsze pytania o Nagrodę Moczarskiego 2025
Kiedy zostaną ogłoszone nominacje do Nagrody Moczarskiego 2025?
Pięć nominowanych książek zostanie ogłoszonych w październiku 2026 roku. Jury wybiera finalistów spośród 105 zakwalifikowanych publikacji.
Kiedy odbędzie się finał Nagrody Moczarskiego 2025?
Finał odbędzie się 29 listopada 2026 roku w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
Dlaczego Nagroda Moczarskiego 2025 jest przyznawana w 2026 roku?
Rocznik nagrody odnosi się do roku wydania ocenianych książek, a nie roku finału. 18. edycja obejmuje publikacje wydane w 2025 roku, natomiast nabór, nominacje i finał przypadają na 2026 rok.
Ile książek zakwalifikowano do konkursu?
Do 18. edycji zakwalifikowano 105 książek.
Ile książek otrzyma nominację?
Jury wybierze pięć nominowanych książek.
Ile wynosi Nagroda Moczarskiego?
Laureat otrzyma 50 tys. zł oraz „Temperówkę Kazimierza Moczarskiego”. Pozostali nominowani otrzymają po 15 tys. zł.
Jakie książki mogą otrzymać Nagrodę Moczarskiego?
Nagroda obejmuje książki poświęcone historii Polski od odzyskania niepodległości w 1918 roku do współczesności. Mogą to być m.in. monografie, biografie, reportaże historyczne, dzienniki i pamiętniki.
Czy tłumaczenia mogą być zgłaszane do Nagrody Moczarskiego?
Tak. W 18. edycji dopuszczono pierwsze polskie wydania przekładów książek zagranicznych autorów, jeśli spełniają pozostałe warunki konkursu.
Kto wygrał Nagrodę Moczarskiego w poprzedniej edycji?
Laureatami 17. edycji zostali Rafał Wnuk i Sławomir Poleszak za książkę Niezłomni czy realiści? Polskie podziemie antykomunistyczne bez patosu.