10 min czytania
Historia Polski i Bałkanów, XVIII i XIX wiek, stosunki międzynarodowe, archiwistyka, dzieje wojskowości i varsavianistyka – Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka ma jeden z najbardziej charakterystycznych profili wśród polskich nagród dla książek historycznych. Została ustanowiona w 1996 roku, kilka miesięcy po śmierci historyka. Na tej stronie zbieramy zasady konkursu, zakres tematyczny, laureatów, wyróżnienia i archiwum kolejnych edycji.
Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka – najważniejsze informacje
Nagroda została ustanowiona w 1996 roku przez grono przyjaciół i uczniów Jerzego Skowronka, który zginął 23 lipca tego samego roku w wypadku samochodowym we Francji. Pierwsze rozstrzygnięcie nastąpiło już kilka miesięcy później. Od początku nagroda pozostaje związana z Targami Książki Historycznej w Warszawie. Obecnie organizatorem konkursu jest redakcja „Magazynu Literackiego KSIĄŻKI”, a wyłącznym sponsorem Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska, które wspiera nagrodę od 2020 roku. Nagroda wyróżnia autorów i wydawców publikujących książki z zakresu historii i archiwistyki, przede wszystkim związane z szerokim kręgiem zainteresowań badawczych patrona.
→ Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2026 – zgłoszenia i laureaci
→ Nagrody dla książek historycznych w Polsce
Jakie książki mogą otrzymać Nagrodę im. Jerzego Skowronka?
Nie jest to nagroda obejmująca bez ograniczeń wszystkie epoki, regiony i typy książek historycznych.
Zakres konkursu wynika przede wszystkim z działalności badawczej Jerzego Skowronka. Historyk zajmował się szczególnie:
- historią Polski w drugiej połowie XVIII i XIX wieku;
- dziejami państw i narodów bałkańskich;
- stosunkami międzynarodowymi XVIII i XIX wieku;
- historią powstań narodowych;
- historią wojskowości;
- varsavianistyką;
- archiwistyką.
W praktyce zakres jest interpretowany dość szeroko. W ostatnich latach nagradzano i wyróżniano publikacje dotyczące m.in. Serbii, Chorwacji, Bośni, Bułgarii, Jugosławii, Litwy, Wielkiej Emigracji, historii Warszawy, cmentarzy historycznych i stosunków politycznych w Europie Środkowej oraz Południowo-Wschodniej.
Dlaczego Bałkany są tak ważne w Nagrodzie Skowronka?
To jedna z cech, które najmocniej odróżniają konkurs od KLIO czy Nagród Historycznych POLITYKI. Jerzy Skowronek prowadził badania nad historią Polski i krajów bałkańskich, przede wszystkim w drugiej połowie XVIII i XIX wieku. Jego rozprawa habilitacyjna dotyczyła polityki bałkańskiej Hotelu Lambert, a problematyka południowosłowiańska pozostawała jednym z głównych pól jego pracy naukowej. Ślad tych zainteresowań jest bardzo wyraźny w późniejszych werdyktach. W 2023 roku główne nagrody otrzymały ex aequo:
Krystyna Pieniążek-Marković za Smak drogi. Podróże chorwackiego romantyzmu (1839–1860)
oraz
Aleksandra Wojtaszek za Fjaka. Sezon na Chorwację.
W 2024 roku nagrodzono Jarosława Rubachę za dwutomową publikację Gloria Victis. Bułgarskie działania dyplomatyczne i militarne podczas wojen bałkańskich w publikacjach dziennika „Ilustrowany Kuryer Codzienny”.
W 2025 roku jedną z dwóch głównych nagród otrzymała Ewa Wróblewska-Trochimiuk za książkę Naszego nie damy. Spory i obrazy polityczne w Serbii i Chorwacji po roku 2000.
Konkurs jest więc jednym z ciekawszych miejsc do śledzenia polskich publikacji dotyczących Bałkanów i Europy Południowo-Wschodniej.
Czy Nagroda Skowronka dotyczy tylko XVIII i XIX wieku?
Nie.
Zainteresowania patrona są punktem odniesienia, ale jury nie ogranicza się mechanicznie do książek dotyczących dwóch stuleci.
Dobrym przykładem są nagrodzone w 2025 roku Naszego nie damy Ewy Wróblewskiej-Trochimiuk, dotyczące Serbii i Chorwacji po 2000 roku, czy wyróżnione Brzemię tożsamości Tadeusza Czekalskiego, poświęcone Kościołom prawosławnym na Bałkanach w państwach komunistycznych po 1944 roku.
Liczy się więc związek publikacji z szerzej rozumianym polem badawczym Jerzego Skowronka, nie wyłącznie zgodność dat.
Czy Nagroda Skowronka jest nagrodą naukową?
W dużej mierze tak, choć jej praktyka nie ogranicza się wyłącznie do klasycznych monografii akademickich.
Copyright Polska określa ją jako jedną z prestiżowych nagród przyznawanych za prace naukowe z dziedziny badań historycznych. Jednocześnie wśród laureatów pojawiały się również książki adresowane do szerszego odbiorcy, jak Fjaka. Sezon na Chorwację Aleksandry Wojtaszek czy Czyja jest Bośnia? Krótka historia kraju trzech narodów Andrzeja Krawczyka.
Zakres konkursu jest więc specjalistyczny, ale nie oznacza automatycznie wymogu, by każda książka była monografią akademicką.
Historia Nagrody im. prof. Jerzego Skowronka
Nagroda powstała bezpośrednio po śmierci patrona. Jerzy Skowronek zginął 23 lipca 1996 roku. Kilka miesięcy później jego uczniowie i przyjaciele ustanowili konkurs upamiętniający jego pracę naukową. Pierwszą edycję rozstrzygnięto jeszcze w tym samym roku. Od początku nagrodę wręczano podczas Targów Książki Historycznej. Tym samym funkcjonowała obok utworzonej rok wcześniej Nagrody KLIO. W 2025 roku odbyła się jubileuszowa 30. edycja konkursu. W 2026 roku trwa już 31. edycja.
Kim był Jerzy Skowronek?
Jerzy Skowronek urodził się w 1937 roku. Był historykiem związanym przez wiele lat z Uniwersytetem Warszawskim.
Zajmował się przede wszystkim dziejami Polski i Bałkanów w XVIII i XIX wieku. Badał również stosunki międzynarodowe, Wielką Emigrację, powstania narodowe i historię wojskowości.
Na Uniwersytecie Warszawskim przeszedł kolejne szczeble kariery akademickiej, był m.in. kierownikiem Zakładu Historii XIX wieku i prorektorem uczelni. W latach 90. kierował Instytutem Nauk Humanistycznych Wojskowej Akademii Technicznej, a następnie został Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych.
Z działalnością archiwalną wiązał duże znaczenie społeczne i państwowe. Zabiegał o pozycję archiwów, popularyzował ich działalność i uczestniczył w rozwijaniu współpracy międzynarodowej.
Jest również ważne powiązanie z innym konkursem: Jerzy Skowronek był pierwszym przewodniczącym jury Nagrody KLIO w 1995 roku.
Nagroda Skowronka a KLIO – czym się różnią?
Obie nagrody są wręczane w otoczeniu Targów Książki Historycznej, ale ich konstrukcja jest zupełnie inna.
KLIO jest dużym konkursem obejmującym kilka kategorii: książki autorskie, monografie naukowe, edycje źródeł, publikacje wydawnicze oraz regionalia.
Nagroda im. Jerzego Skowronka nie ma podobnego podziału kategorii. Skupia się na książkach związanych z historią i archiwistyką oraz szeroko rozumianymi zainteresowaniami patrona.
W efekcie KLIO może objąć właściwie cały chronologiczny i tematyczny zakres historii, podczas gdy Skowronek tworzy bardziej wyspecjalizowaną selekcję.
Oba konkursy łączy także osoba patrona. Skowronek przewodniczył pierwszemu jury KLIO w 1995 roku, a rok później po jego śmierci powstała nagroda nosząca jego imię.
→ Nagroda KLIO – laureaci, kategorie i wszystkie edycje
Nagroda Skowronka a Targi Książki Historycznej
Od pierwszej edycji konkurs jest związany z Targami Książki Historycznej w Warszawie.
W 2025 roku laureatów 30. edycji ogłoszono 27 listopada podczas oficjalnego otwarcia XXXIII Targów Książki Historycznej w Warszawie.
Dzięki temu Nagroda Skowronka i KLIO tworzą dwa różne poziomy selekcji publikacji prezentowanych na rynku książki historycznej: szeroki i przekrojowy w przypadku KLIO oraz bardziej specjalistyczny w przypadku konkursu imienia Skowronka.
→ Targi Książki Historycznej – historia i wszystkie edycje
→ Targi Książki Historycznej 2026
Laureaci Nagrody im. prof. Jerzego Skowronka 2025
Jubileuszową, 30. edycję rozstrzygnięto 27 listopada 2025 roku. Jury przyznało dwie główne nagrody ex aequo.
Ewa Wróblewska-Trochimiuk
Nagrodzona książka:
- Naszego nie damy. Spory i obrazy polityczne w Serbii i Chorwacji po roku 2000
Wydawnictwo: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.
Sławomir Godek
Nagrodzona książka:
- Petersburska ofensywa szlachty litewskiej z lat 1810–1812
Wydawnictwo: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Jury przyznało również dwa wyróżnienia.
Otrzymali je:
Tadeusz Czekalski za Brzemię tożsamości. Kościoły prawosławne na Bałkanach w polityce państw komunistycznych w latach 1944–1990
oraz
Mariola Walczak-Mikołajczakowa za Płowdiw. Klucze do miasta.
W 2025 roku jury rozpatrywało ostatecznie 27 publikacji.
→ Nagroda im. Jerzego Skowronka 2025 – laureaci i wyróżnienia
Laureaci w ostatnich latach
2024
Nagrodę otrzymał Jarosław Rubacha za dwutomową publikację:
Gloria Victis. Bułgarskie działania dyplomatyczne i militarne podczas wojen bałkańskich w publikacjach dziennika „Ilustrowany Kuryer Codzienny”.
2023
Nagrodę przyznano ex aequo:
Krystynie Pieniążek-Marković za Smak drogi. Podróże chorwackiego romantyzmu (1839–1860)
oraz
Aleksandrze Wojtaszek za Fjaka. Sezon na Chorwację.
2021
Nagrodę otrzymali ex aequo:
Andrzej Biernat i Sławomir Górzyński za publikację dotyczącą polskich grobów na cmentarzu w Montmorency
oraz
Andrzej Krawczyk za Czyja jest Bośnia? Krótka historia kraju trzech narodów.
Pełną listę wyników będziemy uzupełniać na stronach poszczególnych roczników.
Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2026
W 2026 roku odbywa się 31. edycja konkursu.
Do nagrody można zgłaszać publikacje wydane po 1 stycznia 2025 roku. Termin zgłoszeń upływa 30 września 2026 roku. Kandydatury mogą przesyłać wydawcy, autorzy oraz miłośnicy historii.
Pierwsze zgłoszenia obejmują już książki dotyczące m.in. współczesnej Serbii, Wilna w pierwszej połowie XIX wieku oraz historii Serbii w XIX–XXI wieku.
Pełną listę zgłoszonych publikacji, skład kapituły, późniejszy werdykt i laureatów zbieramy osobno:
→ Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2026
Jak zgłosić książkę do Nagrody Skowronka?
Kandydatury mogą zgłaszać:
- wydawcy;
- autorzy;
- miłośnicy historii.
W 2026 roku publikacje należy przesłać do redakcji „Magazynu Literackiego KSIĄŻKI” z oznaczeniem, że są zgłaszane do konkursu.
Szczegółowe terminy i wymagania mogą zmieniać się w kolejnych latach, dlatego aktualne informacje dotyczące naboru publikujemy na stronie konkretnej edycji.
Kto wybiera laureatów Nagrody Skowronka?
Kapituła została historycznie zbudowana wokół przyjaciół i uczniów Jerzego Skowronka, a z czasem do jej składu dołączali kolejni badacze i przedstawiciele środowiska książki.
Od 2015 roku przewodniczącym jury jest Jarosław Czubaty, historyk Uniwersytetu Warszawskiego i laureat Nagrody Skowronka z 2012 roku za książkę Księstwo Warszawskie 1807–1815.
W jubileuszowej edycji 2025 w obradach uczestniczyli m.in. Jarosław Czubaty, Martyna Deszczyńska, Piotr Dobrołęcki, Danuta Gibas-Krzak, Joanna Goszczyńska, Krystyna Pieniążek-Marković, Elżbieta Barbara Zybert, Maciej Czerwiński i Zbigniew Czerwiński.
Pełny skład kapituły może zmieniać się między edycjami, dlatego aktualne jury podajemy również na stronach rocznych.
Czy Nagroda Skowronka ma kategorie?
Nie działa jak KLIO. Nie ma stałego zestawu kategorii typu „monografia naukowa”, „edycja źródłowa” czy „regionalia”. Kapituła wybiera laureata lub laureatów głównej nagrody, a może również przyznać wyróżnienia i wyróżnienia specjalne. W niektórych latach główna nagroda była dzielona ex aequo. Tak było m.in. w 2021, 2023 i 2025 roku.
Czy nagradzany jest autor czy wydawnictwo?
Historycznie nagroda była opisywana przede wszystkim jako wyróżnienie dla wydawców publikujących książki związane z zainteresowaniami patrona. Współczesne komunikaty konkursowe mówią już o nagrodzie przyznawanej autorom oraz wydawcom.
Dlatego w archiwum ACopy przy każdym wyniku podajemy zarówno autora, jak i wydawnictwo. Jest to szczególnie ważne w konkursie, który od początku zwracał uwagę również na działalność oficyn publikujących specjalistyczną literaturę historyczną.
Nagroda Skowronka – wszystkie edycje
2026 – 31. edycja
Publikacje wydane po 1 stycznia 2025 roku. Zgłoszenia do 30 września 2026.
→ Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2026
2025 – 30. edycja
Laureaci ex aequo: Ewa Wróblewska-Trochimiuk i Sławomir Godek.
→ Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2025
→ Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2024
→ Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2023
Starsze edycje
Archiwum będzie uzupełniane aż do 1996 roku, kiedy po raz pierwszy przyznano nagrodę.
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy przyznawana jest Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka?
Od 1996 roku. Powstała kilka miesięcy po śmierci historyka.
Kto organizuje Nagrodę Skowronka?
Organizatorem jest redakcja „Magazynu Literackiego KSIĄŻKI”. Wyłącznym sponsorem jest Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska.
Jakich książek dotyczy Nagroda Skowronka?
Publikacji z dziedziny historii i archiwistyki związanych z szerokim zakresem zainteresowań Jerzego Skowronka, przede wszystkim historią Polski i Bałkanów, XVIII i XIX wiekiem, stosunkami międzynarodowymi, wojskowością, powstaniami narodowymi i varsavianistyką.
Czy konkurs dotyczy tylko historii XIX wieku?
Nie. Nagrody otrzymywały również książki dotyczące XX i XXI wieku, jeśli były związane z szerzej rozumianą tematyką konkursu.
Czy Nagroda Skowronka jest związana z Targami Książki Historycznej?
Tak. Od pierwszej edycji rozstrzygnięcia konkursu są związane z Targami Książki Historycznej w Warszawie.
Kto dostał Nagrodę Skowronka w 2025 roku?
Nagrody główne ex aequo otrzymali Ewa Wróblewska-Trochimiuk za Naszego nie damy oraz Sławomir Godek za Petersburską ofensywę szlachty litewskiej z lat 1810–1812.
Kiedy można zgłaszać książki do edycji 2026?
Termin zgłoszeń upływa 30 września 2026 roku. Rozpatrywane są publikacje wydane po 1 stycznia 2025 roku.
Która edycja Nagrody Skowronka odbywa się w 2026 roku?
31. edycja.