10 min czytania
Do końca września można zgłaszać książki do 31. edycji konkursu poświęconego publikacjom z historii i archiwistyki. Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka 2026 obejmuje książki wydane po 1 stycznia 2025 roku, związane z szerokim kręgiem zainteresowań badawczych patrona. Wśród pierwszych zgłoszeń znalazły się publikacje dotyczące Bałkanów, Rosji, historii wojskowości, XIX wieku, historii społecznej i politycznej. Laureatów poznamy po zakończeniu prac Kapituły.
Trwa nabór zgłoszeń. Termin upływa 30 września. Publicznie wskazano dotąd co najmniej 13 zgłoszonych książek.
Nagroda im. Jerzego Skowronka 2026 – najważniejsze informacje
Tegoroczna edycja jest 31. odsłoną Nagrody im. prof. Jerzego Skowronka. Konkurs organizuje redakcja „Magazynu Literackiego KSIĄŻKI”, a wyłącznym sponsorem jest Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska, wspierające nagrodę od 2020 roku.
Nagroda jest przyznawana autorom i wydawcom publikacji z dziedziny historii i archiwistyki, mieszczących się w szeroko rozumianym obszarze zainteresowań naukowych Jerzego Skowronka. Nie jest więc konkursem obejmującym automatycznie każdą książkę historyczną wydaną w danym roku.
| Nagroda im. Jerzego Skowronka 2026 | Informacja |
| edycja | 31. |
| termin zgłoszeń | 30 września 2026 |
| brane pod uwagę publikacje | wydane po 1 stycznia 2025 roku |
| dziedziny | historia i archiwistyka |
| organizator | „Magazyn Literacki KSIĄŻKI” |
| sponsor | Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska |
| przewodniczący jury | Jarosław Czubaty |
| wyniki | termin nie został jeszcze oficjalnie podany |
Zgłoszenia do Nagrody im. Jerzego Skowronka 2026
Nabór potrwa do 30 września 2026 roku. Kandydatury mogą zgłaszać wydawcy, autorzy oraz miłośnicy historii. Publikacje należy przesyłać do redakcji „Magazynu Literackiego KSIĄŻKI”. Lista nie jest jeszcze zamknięta. Organizator sukcesywnie informuje jednak o kolejnych książkach trafiających do konkursu.
Książki zgłoszone do Nagrody im. Jerzego Skowronka 2026
Według informacji opublikowanych do 7 września do konkursu zgłoszono już m.in.:
Małgorzata Koronkiewicz-Hupajło, Kobiety w czarnych krynolinach. Codzienność polskich ziemianek na Ziemiach Zabranych w czasie powstania styczniowego (1863–1864), Kolegium Europy Wschodniej, 2025
Publikacja poświęcona doświadczeniom kobiet z warstwy ziemiańskiej podczas powstania styczniowego i jego bezpośredniego zaplecza społecznego.
Mariusz Sawa, Pociski jak paciorki różańca. Armia Krajowa i Bataliony Chłopskie wobec Ukraińców w Sahryniu i innych wsiach powiatu hrubieszowskiego 9–10 marca 1944 roku, Kolegium Europy Wschodniej, 2025
Książka dotycząca wydarzeń w Sahryniu i relacji polsko-ukraińskich podczas II wojny światowej.
Nadia Czachowska-Aleksić, Tożsamość, ideologia, przemoc. Centrum i peryferie we współczesnych tekstach kultury w Serbii, Wydawnictwo Naukowe UMK, 2025
Publikacja ukazała się w serii Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Zbigniew Jędrychowski, Wilno w świecie widowisk 1824–1832, Oficyna Wydawnicza Atut, 2026
Książka przenosi uwagę na życie widowiskowe Wilna w pierwszej połowie XIX wieku.
Jędrzej Paszkiewicz, Historia Serbii. Dzieje państwa i narodu XIX–XXI w., Wydawnictwo Naukowe FNCE, 2025
Historia Serbii od XIX wieku do współczesności wpisuje się bezpośrednio w jeden z głównych obszarów zainteresowań patrona nagrody – dzieje Bałkanów.
Robert Kuśmierz, Obraz Polski w rosyjskich mediach prokremlowskich podczas pierwszego roku pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę (2022–2023), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku, 2026
Jedna z publikacji pokazujących, że współczesna edycja konkursu nie ogranicza się do XIX wieku.
Adam Zamoyski, Izabela. Opowieść o niezłomnej księżnej, Czytelnik, 2025
Biograficzna opowieść o Izabeli Czartoryskiej prowadzi bezpośrednio do epoki szczególnie bliskiej badaniom Jerzego Skowronka.
Marek Wasiak, Stefan Przanowski (1874–1938). „Papież” polskiego liberalizmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego / Muzeum Fabryki Norblina, 2026
Biografia polityka i przemysłowca związanego z życiem gospodarczym oraz politycznym przełomu XIX i XX wieku.
Adam Degler, Muzeum Lubomirskich 1823–1940. Zbiór monet antycznych, Ossolineum, 2025
Publikacja łączy historię instytucji i kolekcjonerstwa z opracowaniem konkretnego zbioru muzealnego.
Artur Goszczyński, Pace et bello parati. Działalność polityczno-wojskowa Lubomirskich za panowania Zygmunta III i Władysława IV, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Siedlcach, 2026
Jedna z publikacji wychodzących chronologicznie poza okres, z którym patron konkursu kojarzony jest najmocniej.
Piotr Gursztyn, Dlaczego Rosjanie są inni? Historia mentalności rosyjskiej, Wydawnictwo Diecezji Siedleckiej Unitas, 2025
Książka dotycząca historii rosyjskiej mentalności i przemian kulturowych.
Cezary Kuklo, Człowieczy los w Europie wczesnonowożytnej, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2026
Obszerna publikacja z zakresu historii społecznej i demografii historycznej Europy Środkowo-Wschodniej.
Zuzanna Sielska, Zrozumieć Bałkany, Wydawnictwo Żwakowskie, 2025
Kolejna książka bezpośrednio związana z jednym z podstawowych obszarów zainteresowań naukowych Jerzego Skowronka.
Lista będzie uzupełniana wraz z publikowaniem kolejnych zgłoszeń.
Jakich książek dotyczy Nagroda im. Jerzego Skowronka?
Oficjalna formuła konkursu jest szersza niż proste ograniczenie do konkretnej epoki.
Nagroda dotyczy książek z historii i archiwistyki, związanych z szerokim kręgiem zainteresowań badawczych Jerzego Skowronka. Patron zajmował się przede wszystkim:
- historią Polski w drugiej połowie XVIII i w XIX wieku;
- historią krajów bałkańskich;
- stosunkami międzynarodowymi;
- powstaniami narodowymi;
- historią wojskowości;
- varsavianistyką;
- archiwistyką.
W praktyce lista zgłoszeń jest szersza. W 2026 roku pojawiają się również prace o XVII wieku, II wojnie światowej, współczesnej Serbii, rosyjskiej propagandzie po 2022 roku czy demografii wczesnonowożytnej. Nie należy więc traktować zainteresowań patrona jako zamkniętej listy tematów. Ostateczną granicę konkursu wyznacza Kapituła, a dotychczasowa praktyka pokazuje dość szerokie rozumienie historii i archiwistyki.
Bałkany nadal są mocno obecne
Już pierwsza część zgłoszeń pokazuje coś charakterystycznego dla Nagrody im. Jerzego Skowronka: historia Bałkanów nadal zajmuje w niej znacznie więcej miejsca niż w większości polskich konkursów książki historycznej.
Do tegorocznej edycji zgłoszono m.in.:
- Jędrzeja Paszkiewicza – Historię Serbii;
- Zuzannę Sielską – Zrozumieć Bałkany;
- Nadię Czachowską-Aleksić – książkę o współczesnych tekstach kultury w Serbii.
Nie jest to przypadek. Jerzy Skowronek był badaczem historii krajów bałkańskich, a zainteresowanie tym regionem pozostało jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów konkursu. Widać to również po wynikach poprzednich edycji.
Laureaci Nagrody im. Jerzego Skowronka 2026
Laureaci 31. edycji nie są jeszcze znani. Organizator nie podał dotąd dokładnej daty ogłoszenia werdyktu tegorocznej Kapituły. W poprzednich latach wyniki były tradycyjnie przedstawiane podczas inauguracji Targów Książki Historycznej w Warszawie. W 2025 roku nagrody wręczono 27 listopada podczas otwarcia wydarzenia w Zamku Królewskim.
Targi Książki Historycznej 2026 zaplanowano na 26–29 listopada w Arkadach Kubickiego Zamku Królewskiego w Warszawie.
Jury Nagrody im. Jerzego Skowronka 2026
Pracom Kapituły przewodniczy Jarosław Czubaty. Funkcję tę pełni od 2015 roku. Sam został laureatem Nagrody im. Jerzego Skowronka w 2012 roku za książkę Księstwo Warszawskie 1807–1815.
W skład Kapituły wchodzą przede wszystkim uczniowie i przyjaciele patrona nagrody. W poprzedniej edycji w jej pracach uczestniczyli m.in. Zbigniew Czerwiński, Piotr Dobrołęcki, Witold Kaliński, Martyna Deszczyńska, Joanna Goszczyńska, Andrzej Czesław Żak i Danuta Gibas-Krzak, a w gronie członków znajdowali się również m.in. Zofia Kunert, Lilla Moroz-Grzelak, Jerzy Zdrada, Bogusław Zieliński, Elżbieta Barbara Zybert, Maciej Czerwiński i Krystyna Pieniążek-Marković.
Aktualne komunikaty dotyczące 31. edycji potwierdzają przewodnictwo Jarosława Czubatego, ale nie publikują jeszcze osobnej, kompletnej listy składu Kapituły na 2026 rok. Dlatego po jej oficjalnym podaniu ta część strony powinna zostać uzupełniona.
Kim był Jerzy Skowronek?
Jerzy Skowronek był historykiem związanym z Uniwersytetem Warszawskim, specjalistą przede wszystkim w zakresie dziejów Polski i krajów bałkańskich drugiej połowy XVIII oraz XIX wieku. Badał również stosunki międzynarodowe, historię wojskowości, powstania narodowe i dzieje Warszawy.
Na Uniwersytecie Warszawskim przeszedł kolejne stopnie kariery naukowej i przez jedną kadencję pełnił funkcję prorektora. W 1990 roku został dyrektorem Instytutu Nauk Humanistycznych Wojskowej Akademii Technicznej, a później Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych.
Zginął 23 lipca 1996 roku w wypadku samochodowym we Francji. Jeszcze w tym samym roku grono jego uczniów i przyjaciół rozpoczęło organizację nagrody, która miała zachować pamięć o badaczu i jednocześnie wspierać publikacje związane z dziedzinami jego pracy naukowej.
Nagroda im. Jerzego Skowronka – od kiedy jest przyznawana?
Nagrodę ustanowiono po śmierci Jerzego Skowronka w 1996 roku. Pierwsze edycje odbywały się pod koniec lat 90., a konkurs z czasem został trwale związany z Targami Książki Historycznej. W 2025 roku odbyła się jubileuszowa 30. edycja, dlatego konkurs rozstrzygany w 2026 roku jest edycją 31.
W odróżnieniu od KLIO nie ma rozbudowanego systemu stałych kategorii. Kapituła może przyznać nagrodę główną, nagrodę ex aequo oraz wyróżnienia, zależnie od poziomu i charakteru zgłoszonych książek.
Kto wygrał Nagrodę im. Jerzego Skowronka w 2025 roku?
W jubileuszowej 30. edycji główną nagrodę przyznano ex aequo dwóm książkom.
Otrzymali ją:
Ewa Wróblewska-Trochimiuk za Naszego nie damy. Spory i obrazy polityczne w Serbii i Chorwacji po roku 2000, wydaną przez Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk;
oraz
Sławomir Godek za Petersburską ofensywę szlachty litewskiej z lat 1810–1812, wydaną przez Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Kapituła przyznała również dwa wyróżnienia.
Otrzymali je:
Tadeusz Czekalski za Brzemię tożsamości. Kościoły prawosławne na Bałkanach w polityce państw komunistycznych w latach 1944–1990, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”;
Mariola Mikołajczak za Płowdiw. Klucze do miasta, Wydawnictwo Mamiko.
Do konkursu zgłoszono wówczas 24 tytuły.
Sam zestaw laureatów dobrze pokazuje profil nagrody: Bałkany, XIX wiek, historia polityczna, historia prawa i publikacje dotyczące Europy Środkowo-Wschodniej są tu obecne znacznie częściej niż w wielu innych polskich konkursach historycznych.
Nagroda Skowronka a KLIO – czym się różnią?
Obie nagrody od lat są mocno związane z Targami Książki Historycznej w Warszawie, ale ich konstrukcja jest inna. KLIO obejmuje bardzo szerokie spektrum publikacji historycznych i ma pięć stałych kategorii: autorską, monografię naukową, wydawniczą, edycję źródłową oraz regionalia/varsaviana. Nagroda im. Jerzego Skowronka jest węższa tematycznie. Punktem odniesienia pozostaje dorobek naukowy patrona: historia Polski, Bałkanów, stosunków międzynarodowych, wojskowości, Warszawy i archiwistyka.
Nie ma też stałego podziału na pięć kategorii. Kapituła wybiera nagrodzone publikacje i może przyznawać wyróżnienia. Te same książki mogą jednak pojawiać się w obu konkursach. Będzie to szczególnie interesujące po zakończeniu naboru i ogłoszeniu wyników KLIO 2026.
Co już pokazują zgłoszenia w 2026 roku?
Na tym etapie jest za wcześnie, żeby mówić o reprezentatywnym obrazie całej edycji. Nabór potrwa jeszcze do 30 września, a lista zgłoszeń będzie się powiększać. Pierwsze trzynaście publicznie wskazanych tytułów pokazuje jednak sporą rozpiętość.
Obok książek bardzo bliskich tradycyjnemu profilowi konkursu – Serbia, Bałkany, XIX wiek, Izabela Czartoryska, powstanie styczniowe – pojawiają się publikacje dotyczące XVII wieku, II wojny światowej, Rosji po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny przeciw Ukrainie czy demografii historycznej. To potwierdza, że „szeroki krąg zainteresowań badawczych patrona” jest interpretowany elastycznie.
Najczęstsze pytania o Nagrodę im. Jerzego Skowronka 2026
Do kiedy można zgłaszać książki?
Termin zgłoszeń do 31. edycji upływa 30 września 2026 roku.
Jakie książki mogą zostać zgłoszone?
W 2026 roku rozpatrywane są publikacje wydane po 1 stycznia 2025 roku z dziedziny historii i archiwistyki, związane z szerokim kręgiem zainteresowań badawczych Jerzego Skowronka.
Kto może zgłosić książkę?
Kandydatury mogą zgłaszać wydawcy, autorzy oraz miłośnicy historii.
Kto organizuje Nagrodę im. Jerzego Skowronka?
Organizatorem jest redakcja „Magazynu Literackiego KSIĄŻKI”.
Kto sponsoruje Nagrodę?
Wyłącznym sponsorem jest Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska, które wspiera konkurs od 2020 roku.
Kto przewodniczy jury?
Od 2015 roku pracom Kapituły przewodniczy Jarosław Czubaty.
Kiedy zostaną ogłoszone wyniki Nagrody Skowronka 2026?
Dokładnego terminu jeszcze nie podano. W poprzednich latach wyniki ogłaszano podczas otwarcia Targów Książki Historycznej. Tegoroczne targi zaplanowano na 26–29 listopada 2026 roku, ale data finału Nagrody Skowronka wymaga jeszcze oficjalnego potwierdzenia.
Kto wygrał poprzednią edycję?
W 2025 roku nagrodę główną otrzymali ex aequo Ewa Wróblewska-Trochimiuk za Naszego nie damy oraz Sławomir Godek za Petersburską ofensywę szlachty litewskiej z lat 1810–1812.
Czy Nagroda Skowronka dotyczy tylko książek o XIX wieku?
Nie. XIX wiek należał do głównych obszarów badań patrona, ale współczesna praktyka konkursu jest szersza. W 2026 roku zgłoszono już publikacje dotyczące m.in. XVII wieku, II wojny światowej oraz współczesnej Rosji i Serbii.