10 min czytania
Zwycięska książka nie kończy swojej drogi na odebraniu statuetki. Nagroda im. Janusza Kurtyki powstała po to, aby wartościowe prace polskich historyków wprowadzać do międzynarodowego obiegu: tłumaczyć, wydawać za granicą i promować w zagranicznych ośrodkach akademickich. Konkurs organizowany przez Fundację im. Janusza Kurtyki rozpoczął się w 2017 roku. Na tej stronie zbieramy jego zasady, tematykę kolejnych edycji, laureatów oraz zagraniczne wydania nagrodzonych książek.
Nagroda im. Janusza Kurtyki – najważniejsze informacje
Konkurs o Nagrodę im. Janusza Kurtyki został uruchomiony przez Fundację im. Janusza Kurtyki w 2017 roku. Jego konstrukcja różni się od większości polskich nagród dla książek historycznych. Podstawowym celem nie jest wyłącznie wskazanie najlepszej publikacji i przyznanie autorowi nagrody pieniężnej. Zwycięska książka ma zostać wprowadzona do zagranicznego obiegu naukowego.
Fundacja:
- wybiera książkę w wieloetapowym konkursie;
- organizuje jej przekład;
- przygotowuje zagraniczne wydanie;
- współpracuje z wydawcami zagranicznymi;
- organizuje promocję książki i autora poza Polską.
Nagrodzone publikacje były tłumaczone przede wszystkim na język angielski i niemiecki, a założenia projektu przewidują również możliwość wykorzystania języka francuskiego. Fundacja organizowała promocję książek m.in. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemczech i Austrii.
→ Nagrody dla książek historycznych w Polsce
Na czym polega Nagroda im. Janusza Kurtyki?
Najważniejszą częścią nagrody jest umiędzynarodowienie wybranej książki historycznej. Fundacja wskazuje jako punkt wyjścia problem niewielkiej dostępności prac polskich historyków w językach obcych. Nawet wartościowe polskie badania mogą pozostawać nieobecne w międzynarodowej historiografii, jeśli książki nie zostaną przetłumaczone, wydane przez zagraniczne oficyny i wprowadzone do tamtejszego obiegu akademickiego.
Jakie książki mogą otrzymać Nagrodę im. Janusza Kurtyki?
Konkurs jest skierowany przede wszystkim do autorów monografii z zakresu nauk humanistycznych, społecznych i prawnych, odpowiadających tematowi konkretnej edycji. Nie istnieje jeden niezmienny zakres tematyczny obowiązujący przez wszystkie lata. Każda edycja otrzymuje własny temat.
Przykładowo VI edycję w 2022 roku poświęcono tematowi:
Armia Krajowa i postawy Polaków w latach II wojny światowej. Historia i dziedzictwo.
VII edycja dotyczyła rosyjskiego i sowieckiego imperializmu:
W cieniu Imperium. Imperialne obrazy Rosji i ZSRS w perspektywie polskiej.
Tematem VIII edycji był natomiast problem:
Zanurzeni w przeszłości? Czynniki historyczne formujące współczesnych Polaków.
Książka nie kwalifikuje się więc do konkursu wyłącznie dlatego, że jest publikacją historyczną. Musi odpowiadać zakresowi określonemu dla konkretnej edycji.
Jak wybierany jest laureat?
Procedura ma kilka etapów. Najpierw przyjmowane są zgłoszenia. Następnie Zespół Konkursowy dokonuje ich oceny i przygotowuje rekomendacje.Na tej podstawie Rada Programowa Fundacji wybiera finałowe publikacje i kieruje je do recenzji naukowych. Po przygotowaniu recenzji Rada Programowa wybiera laureata. Schemat wygląda więc następująco:
- zgłoszenia książek;
- ocena przez Zespół Konkursowy;
- wybór finalistów;
- niezależne recenzje naukowe;
- dyskusja Rady Programowej;
- wybór laureata.
W VIII edycji do finałowej recenzji skierowano pięć książek.
Co otrzymuje laureat?
Najbardziej charakterystyczną częścią nagrody nie jest wysokość jednorazowej gratyfikacji, lecz dalsza praca nad książką. Fundacja organizuje przekład nagrodzonej publikacji, jej zagraniczne wydanie i promocję. Pierwsze nagrodzone książki ukazywały się między innymi nakładem Carolina Academic Press i Peter Lang. Promocja nie kończyła się na wysłaniu egzemplarzy do zagranicznych księgarń. Fundacja organizowała spotkania autorów w ośrodkach akademickich i instytucjach zajmujących się Europą Środkową oraz historią Polski. Książki wydane w ramach projektu trafiały także do bibliotek naukowych poza Polską.
Pierwsza Nagroda im. Janusza Kurtyki – Tadeusz Wolsza
Pierwszą edycję rozstrzygnięto w 2017 roku. Do konkursu zgłoszono 30 książek, a laureatem został Tadeusz Wolsza za publikację:
„To co widziałem przekracza swoją grozą najśmielsze fantazje”. Wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku
Wydawnictwo Neriton.
Książkę później wznowiono pod tytułem Dotyk Katynia, a następnie przetłumaczono na język angielski.
Zagraniczne wydanie ukazało się w Carolina Academic Press jako:
Encounter With Katyn: The Wartime and Postwar Story of Poles Who Saw the Katyn Site in 1943.
W 2019 roku Fundacja zorganizowała amerykańską trasę promocyjną autora. Tadeusz Wolsza występował m.in. w Houston, Nowym Jorku, Chicago i Waszyngtonie.
Ten przykład najlepiej pokazuje, czym Nagroda Kurtyki różni się od tradycyjnego konkursu książkowego.
Laureaci Nagrody im. Janusza Kurtyki
2017 – Tadeusz Wolsza
„To co widziałem przekracza swoją grozą najśmielsze fantazje”. Wojenne i powojenne losy Polaków wizytujących Katyń w 1943 roku
Wydawnictwo Neriton.
2018 – Andrzej Chwalba
Wielka Wojna Polaków 1914–1918
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Do II edycji zgłoszono 28 publikacji. Książka została następnie przetłumaczona na języki angielski i niemiecki i wydana przez Peter Lang jako The People of Poland at War: 1914–1918 oraz Der Krieg der anderen. Die Polen und der Erste Weltkrieg 1914–1918.
2019 – Damian K. Markowski
Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918
Wydawnictwo Literackie.
W III edycji rywalizowało 21 książek. Publikacja ukazała się następnie po angielsku jako Lwów or L’viv? Two Uprisings in 1918 oraz po niemiecku jako Zwei Aufstände. Die Schlacht um Lemberg 1918.
2020 – Andrzej Nowak
Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 – zapomniany appeasement
Wydawnictwo Literackie.
Do IV edycji zgłoszono 30 prac.
2021 – Sławomir Dębski
Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939–1941
Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.
2022 – Przemysław Benken
Tajemnica śmierci Jana Rodowicza „Anody”
Instytut Pamięci Narodowej.
Tematem VI edycji były Armia Krajowa i postawy Polaków podczas II wojny światowej.
2023 – Wojciech Materski
Od cara do „cara”. Studium rosyjskiej polityki historycznej
Instytut Studiów Politycznych PAN.
VII edycję poświęcono imperialnym obrazom Rosji i ZSRS z polskiej perspektywy.
2024 – Paweł Skibiński
Kościół wobec totalitaryzmów (1917–1989). Światowy katolicyzm i doświadczenie Polaków
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.
Do VIII edycji zgłoszono 28 prac. Spośród nich pięć trafiło do etapu recenzji naukowych, a Rada Programowa wybrała książkę Pawła Skibińskiego.
Nagroda im. Janusza Kurtyki – edycje
Oficjalne archiwum Fundacji wymienia obecnie osiem edycji:
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2024
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2023
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2022
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2021
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2020
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2019
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2018
→ Nagroda im. Janusza Kurtyki 2017
Czy odbywa się Nagroda im. Janusza Kurtyki 2026?
Fundacja im. Janusza Kurtyki nie opublikowała na oficjalnej stronie informacji o IX edycji konkursu za 2025 lub 2026 rok.
Oficjalny indeks kończy się obecnie na VIII edycji z 2024 roku.
Uwaga: istnieją dwie Nagrody im. Janusza Kurtyki
W wynikach wyszukiwania łatwo pomylić dwa różne konkursy. Opisywana na tej stronie Nagroda im. Janusza Kurtyki Fundacji im. Janusza Kurtyki jest konkursem dla książek historycznych organizowanym od 2017 roku, którego charakterystyczną częścią jest przekład i zagraniczna promocja zwycięskiej publikacji. Osobne wyróżnienie o tej samej nazwie funkcjonuje w konkursie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. W 2026 roku Nagroda im. Janusza Kurtyki SDP dotyczyła publikacji o tematyce historycznej – artykułów, materiałów dokumentalnych i książek – a nagrody ufundował Instytut Pamięci Narodowej.
Kim był Janusz Kurtyka?
Janusz Kurtyka (1960–2010) był historykiem, badaczem Polski średniowiecznej i historii najnowszej oraz prezesem Instytutu Pamięci Narodowej w latach 2005–2010. Wcześniej, od 2000 do 2005 roku, organizował i kierował krakowskim oddziałem IPN. Był związany z Uniwersytetem Jagiellońskim i Instytutem Historii PAN oraz działał w środowisku opozycji demokratycznej. Zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie samolotu prezydenckiego pod Smoleńskiem, lecąc na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej.
Jako prezes IPN wspierał również tłumaczenie polskich książek historycznych na język angielski i międzynarodową promocję badań prowadzonych w Polsce. Do tego obszaru działalności Kurtyki odwołuje się formuła nagrody Fundacji.
Nagroda Kurtyki a KLIO – czym się różnią?
KLIO obejmuje szeroki rynek książki historycznej i przyznaje nagrody w kilku kategoriach, m.in. za monografie naukowe, popularyzację historii, edycje źródłowe czy regionalia. Nagroda im. Janusza Kurtyki wybiera jedną publikację odpowiadającą tematowi konkretnej edycji i kładzie szczególny nacisk na jej potencjał do międzynarodowej promocji polskiej historiografii.
→ Nagroda KLIO – laureaci i wszystkie edycje
Nagroda Kurtyki a Nagrody Historyczne POLITYKI
Różny jest również zakres tematyczny. Nagrody Historyczne POLITYKI obejmują najnowszą historię Polski od 1914 roku i mają stałe kategorie. Nagroda Kurtyki nie posiada jednego stałego zakresu chronologicznego. Temat ustalany jest osobno dla każdej edycji. Dlatego raz szczególne znaczenie mogą mieć książki dotyczące Armii Krajowej, innym razem rosyjskiego imperializmu, relacji międzynarodowych czy wpływu przeszłości na współczesnych Polaków.
→ Nagrody Historyczne POLITYKI im. Mariana Turskiego
Dlaczego w konkursie wygrywają również starsze książki?
Nagroda Kurtyki nie zawsze działa według modelu „najlepsza książka wydana w ostatnim roku”. W 2020 roku nagrodzono książkę Andrzeja Nowaka wydaną w 2015 roku, w 2021 publikację Sławomira Dębskiego z 2007 roku, w 2022 książkę Przemysława Benkena z 2016 roku, a w 2023 publikację Wojciecha Materskiego z 2017 roku. Najważniejsze jest więc dopasowanie książki do tematu konkretnej edycji i jej przydatność do zagranicznej promocji polskich badań. To istotnie odróżnia konkurs od nagród opartych wyłącznie na roczniku wydawniczym.
Zagraniczne wydania nagrodzonych książek
Ten element warto śledzić osobno, ponieważ stanowi właściwy rezultat konkursu.
Dotychczas między innymi:
Tadeusz Wolsza
polskie wydanie → Dotyk Katynia
wydanie angielskie → Encounter With Katyn
Andrzej Chwalba
Wielka Wojna Polaków 1914–1918
→ The People of Poland at War: 1914–1918
→ Der Krieg der anderen. Die Polen und der Erste Weltkrieg 1914–1918
Damian K. Markowski
Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918
→ Lwów or L’viv? Two Uprisings in 1918
→ Zwei Aufstände. Die Schlacht um Lemberg 1918.
Zagraniczne edycje są częścią historii nagrodzonej książki.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest Nagroda im. Janusza Kurtyki?
To konkurs Fundacji im. Janusza Kurtyki dla wartościowych książek historycznych, którego celem jest również tłumaczenie, zagraniczne wydawanie i promocja polskich prac historycznych.
Od kiedy przyznawana jest Nagroda Kurtyki?
Od 2017 roku. Pierwszym laureatem został Tadeusz Wolsza.
Kto organizuje Nagrodę im. Janusza Kurtyki?
Fundacja im. Janusza Kurtyki.
Czy nagroda dotyczy tylko książek wydanych w poprzednim roku?
Nie. W konkursie wielokrotnie nagradzano książki opublikowane kilka lub kilkanaście lat wcześniej. Kluczowe są zasady i temat konkretnej edycji.
Czy każda edycja ma inny temat?
Tak. Poszczególne edycje konkursu mają własny zakres tematyczny.
Co otrzymuje zwycięska książka?
Najbardziej charakterystyczną częścią nagrody jest przekład, zagraniczne wydanie i promocja zwycięskiej publikacji.
Kto był ostatnim laureatem?
Ostatnią edycją widoczną obecnie w oficjalnym archiwum Fundacji jest VIII edycja 2024, której laureatem został Paweł Skibiński za książkę Kościół wobec totalitaryzmów (1917–1989). Światowy katolicyzm i doświadczenie Polaków.
Czy odbywa się edycja 2026?
Na 12 września 2026 roku oficjalna strona Fundacji nie zawiera informacji o IX edycji ani o konkursie na 2026 rok. Archiwum kończy się na VIII edycji 2024.
Czy Nagroda im. Janusza Kurtyki Fundacji i Nagroda SDP to ten sam konkurs?
Nie. W konkursie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich funkcjonuje odrębna Nagroda im. Janusza Kurtyki za publikacje o tematyce historycznej. Nie należy łączyć jej z konkursem Fundacji rozpoczętym w 2017 roku.
Tytuł SEO: Nagroda im. Janusza Kurtyki – laureaci i wszystkie edycje
Meta description: Nagroda im. Janusza Kurtyki promuje polskie książki historyczne za granicą. Sprawdź laureatów, finalistów, zasady, przekłady i wszystkie edycje konkursu.
Slug: nagroda-janusza-kurtyki
Fraza główna: Nagroda im. Janusza Kurtyki
Frazy dodatkowe: Nagroda Janusza Kurtyki, laureaci Nagrody im. Janusza Kurtyki, Fundacja im. Janusza Kurtyki nagroda, Nagroda Kurtyki książki, polskie książki historyczne za granicą, tłumaczenia książek historycznych, laureaci Nagrody Kurtyki, konkurs książka historyczna, najlepsze polskie książki historyczne
Kategoria: Baza
Tagi: Nagroda im. Janusza Kurtyki, Janusz Kurtyka, Fundacja im. Janusza Kurtyki, książki historyczne, nagrody historyczne, polska historiografia, historia Polski, tłumaczenia książek, wydania zagraniczne, promocja książek, historiografia polska, Tadeusz Wolsza, Andrzej Chwalba, Damian K. Markowski, Andrzej Nowak, Sławomir Dębski, Przemysław Benken, Wojciech Materski, Paweł Skibiński, 2017
I tutaj korygujemy wcześniejszą mapę wdrożenia: na razie robimy tylko główną /nagroda-janusza-kurtyki/ oraz historyczne roczniki 2017–2024. Nie tworzymy /2026/, bo nie ma potwierdzonej edycji Fundacji na 2026 rok. Jest za to druga Nagroda im. Janusza Kurtyki przy SDP, która może mocno mieszać Google — dlatego sekcja rozróżniająca oba konkursy jest na tej stronie wręcz obowiązkowa.