5 min czytania
Od „partyzantów” Mieczysława Moczara i radykalizacji studentów w dwudziestoleciu międzywojennym po Zagładę żydowskiej społeczności Nowego Targu, powojenne kino żydowskie i pamiętniki wiejskich kobiet. W finale Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026 znalazło się dwanaście książek. Laureata poznamy 23 października.
Nominacje do 26. edycji konkursu ogłoszono 14 września 2026 roku, w rocznicę śmierci Jerzego Giedroycia. Do tegorocznej edycji wpłynęło 28 zgłoszeń oraz dwa zgłoszenia do Nagrody Specjalnej. Lista dobrze pokazuje szeroki charakter Nagrody Giedroycia. Są na niej klasyczne monografie historyczne, biografia, historia społeczna, badania nad pamięcią, kulturą żydowską, nacjonalizmem, PRL i Europą Środkowo-Wschodnią.
Nominacje do Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026
Paweł Machcewicz, Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara
Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2025Książka poświęcona środowisku skupionemu wokół Mieczysława Moczara oraz zjawisku narodowego komunizmu w Polsce.
Jacek Kołtan, Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku
Europejskie Centrum Solidarności, 2025
Autor śledzi zmiany znaczenia pojęcia solidarności od nowoczesnych rewolucji europejskich po polskie doświadczenie 1980 roku.
Maciej Janowski, Karpaty. Opowieść o pewnych górach
Międzynarodowe Centrum Kultury, 2025
Historia Karpat potraktowanych nie tylko jako przestrzeń geograficzna, ale także miejsce spotkania narodów, języków, kultur i różnych sposobów opowiadania o Europie Środkowo-Wschodniej.
Karolina Panz, Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu
Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2025
Monografia rekonstruująca Zagładę żydowskiej społeczności Nowego Targu.
Izabela Mrzygłód, Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2025
Porównawcze studium środowisk studenckich Warszawy i Wiednia oraz procesów prowadzących do ich nacjonalistycznej radykalizacji w okresie międzywojennym. Książka została już nagrodzona w konkursach historycznych – otrzymała m.in. Nagrodę Historyczną „Polityki” w kategorii debiutów oraz II stopień Nagrody KLIO w kategorii monografii naukowej.
Justyna Koszarska-Szulc, Wierny własnemu rozdarciu. Problematyka tożsamościowa w twórczości Artura Sandauera
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2024
Obszerne studium poświęcone przemianom tożsamości Artura Sandauera, osadzonym w historii polskiej i żydowskiej XX wieku.
Agnieszka Kajczyk, Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce (1945–1950). Geneza, konteksty, znaczenia
Wydawnictwo Żydowskiego Instytutu Historycznego, 2025
Praca dotycząca żydowskiej produkcji filmowej pierwszych lat powojennych i jej miejsca w odbudowie życia żydowskiego w Polsce po Zagładzie.
Piotr Maj, Instytut Wschodni w Warszawie 1925–1939
Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, 2025
Historia działającego w przedwojennej Warszawie ośrodka badań nad Związkiem Sowieckim i Europą Wschodnią.
Łukasz Garbal, Wańkowicz. Życie na kraterze
Wydawnictwo Czarne, 2025
Biografia Melchiora Wańkowicza, jednego z najważniejszych polskich reporterów XX wieku. Dla Garbala nie jest to pierwsza obecność w konkursie – w 2019 roku otrzymał Nagrodę Giedroycia za dwutomową biografię źródłową Jana Józefa Lipskiego.
Magdalena Lubańska, I na co ci to wiedzieć?! Pamięć i milczenie o powojennej przemocy na podkarpackiej wsi
słowo/obraz terytoria, 2025
Badanie pamięci o przemocy i sposobów przekazywania – albo przemilczania – doświadczeń powojennych w społeczności lokalnej.
Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet
Wydawnictwo Czarne, 2025
Książka powstała na podstawie pamiętników kobiet ze wsi i opowiada o doświadczeniach, które przez dziesięciolecia pozostawały na marginesie głównego nurtu polskiej historii społecznej.
Alicja Maślak-Maciejewska, Poza chederem. Żydzi w galicyjskiej szkole publicznej
Wydawnictwo Austeria, 2025
Studium obecności żydowskich uczniów w galicyjskim systemie szkolnym i przemian zachodzących wraz z rozwojem publicznej edukacji.
Historia XX wieku dominuje, ale lista jest znacznie szersza
Tegoroczna lista nie tworzy jednego tematycznego bloku, choć wyraźnie przeważa na niej historia XIX i XX wieku. Powracają pytania o nacjonalizm, komunizm, Zagładę, relacje polsko-żydowskie i pamięć o przemocy. Obok nich znalazły się jednak historia idei, badania nad Europą Środkowo-Wschodnią, historia społeczna oraz prace sytuujące literaturę i film w szerszym kontekście historycznym.
Kilku autorów ma już za sobą sukcesy w samym konkursie. Łukasz Garbal zdobył Nagrodę Giedroycia w 2019 roku. Maciej Janowski był jednym z trzech laureatów w 2009 roku za Dzieje inteligencji polskiej do roku 1918. Paweł Machcewicz znalazł się natomiast wśród autorów nagrodzonej w pierwszej edycji Drugiej Wielkiej Emigracji 1945–1990. Powrót wcześniejszych laureatów obok autorów nowych monografii dobrze pokazuje ciągłość konkursu, który od 2001 roku pozostaje jednym z miejsc spotkania historii najnowszej z badaniami nad kulturą, pamięcią i Europą Środkowo-Wschodnią.
Kiedy poznamy laureata Nagrody Giedroycia 2026?
Wyniki Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026 zostaną ogłoszone 23 października 2026 roku podczas uroczystej inauguracji roku akademickiego 2026/2027 na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Nagroda główna wynosi 25 tys. zł. W tej edycji zgłoszono także dwie kandydatury do Nagrody Specjalnej.
Najczęściej zadawane pytania
Ile książek nominowano do Nagrody Giedroycia 2026?
Na oficjalnej liście ogłoszonej 14 września znalazło się 12 tytułów.
Ile książek zgłoszono do konkursu?
Do 26. edycji wpłynęło 28 zgłoszeń do nagrody głównej oraz dwa zgłoszenia do Nagrody Specjalnej.
Kiedy zostanie ogłoszony laureat Nagrody Giedroycia 2026?
Wynik zostanie ogłoszony 23 października 2026 roku podczas inauguracji roku akademickiego na UMCS.
Ile wynosi Nagroda Giedroycia?
Nagroda główna wynosi 25 tys. zł.
Kto przyznaje Nagrodę Giedroycia?
Nagrodę przyznaje kapituła działająca przy Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Jej przewodniczącym jest Krzysztof Pomian.