8 min czytania
Monografie, podręczniki akademickie i publikacje naukowe z humanistyki, nauk społecznych, medycyny, techniki czy nauk ścisłych – ACADEMIA jest jednym z najważniejszych polskich konkursów poświęconych książce akademickiej i naukowej. Nie jest nagrodą historyczną, ale książki dotyczące historii regularnie zdobywają w niej nagrody i wyróżnienia. Na tej stronie zbieramy zasady konkursu, laureatów kolejnych edycji oraz publikacje historyczne, które zostały dostrzeżone przez jury.
ACADEMIA – co to za nagroda?
Konkurs na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA jest związany z warszawskim środowiskiem wydawnictw naukowych. Pierwsza edycja odbyła się podczas Targów Książki Akademickiej i Naukowej ACADEMIA w 2007 roku. Do konkursu zgłoszono wówczas 109 publikacji. W 2026 roku odbyła się 19. edycja. Organizatorami były Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej oraz Fundacja Historia i Kultura. Konkurs towarzyszy obecnie Międzynarodowym Targom Książki w Warszawie.
→ Nagrody dla książek historycznych w Polsce
Czy ACADEMIA jest nagrodą historyczną?
Nie. ACADEMIA obejmuje publikacje naukowe z wielu dziedzin, od humanistyki i nauk społecznych po medycynę, nauki techniczne i ścisłe. Dlatego nie należy jej stawiać na równi z KLIO, Nagrodą Moczarskiego czy Nagrodami Historycznymi POLITYKI. Dla rynku książki historycznej pozostaje jednak ważna, ponieważ każdego roku wśród nagrodzonych i wyróżnionych pojawiają się:
- monografie historyczne;
- publikacje z historii sztuki;
- książki dotyczące historii architektury;
- edycje źródeł;
- książki muzealne;
- publikacje poświęcone historii nauki, edukacji czy techniki.
Jakie książki mogą otrzymać nagrodę ACADEMIA?
W edycji 2026 oceniano pierwsze wydania:
- recenzowanych książek naukowych;
- monografii;
- podręczników akademickich.
Do konkursu kwalifikowały się publikacje wydane drukiem w 2025 roku, które nie uczestniczyły w poprzedniej edycji, oraz książki z 2026 roku opublikowane przed zakończeniem naboru.
Z konkursu wyłączono między innymi:
- tłumaczenia;
- słowniki;
- encyklopedie;
- poradniki;
- podręczniki do nauki języków.
Zakres nie jest ograniczony do jednej dyscypliny.
Kogo nagradza ACADEMIA?
To jedna z najważniejszych różnic między ACADEMIĄ a większością nagród książkowych. Formalnymi laureatami konkursu są wydawcy. Celem ACADEMII jest promocja oficyn przygotowujących wartościowe publikacje akademickie i naukowe. Autor pozostaje oczywiście twórcą książki, ale konkurs zwraca szczególną uwagę również na pracę wydawniczą:
- poziom naukowy publikacji;
- proces recenzyjny;
- opracowanie tekstu;
- stronę edytorską;
- jakość przygotowania książki.
Z perspektywy rynku książki historycznej jest to szczególnie przydatne. ACADEMIA pozwala sprawdzić nie tylko, które książki zostały docenione, ale również które wydawnictwa naukowe regularnie przygotowują najlepsze publikacje historyczne.
Kategorie nagrody ACADEMIA
Formuła konkursu może zmieniać się w kolejnych latach. W edycji 2026 przyznawano trzy podstawowe nagrody.
Nagroda Główna ACADEMIA
Może otrzymać ją publikacja z dowolnej dziedziny objętej konkursem.
W 2026 roku zwyciężyła:
„Kardiochirurgia z elementami kardiologii interwencyjnej i chirurgii naczyniowej” pod redakcją naukową Mariusza Kuśmierczyka, wydana przez PZWL.
Nagroda Rektora Uniwersytetu Warszawskiego
Przeznaczona jest dla najlepszej publikacji akademickiej z zakresu nauk społecznych i humanistycznych. W 2026 roku nagrodę otrzymała publikacja:
„Wspólne dziedzictwo polsko-saskie. Polonica w zbiorach rysunków architektonicznych z XVIII w. w Dreźnie”, pod redakcją naukową Pawła Migasiewicza i Jakuba Sito.
Wydawcami były Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA, Instytut Sztuki PAN, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum oraz Pałac Saski.
Nagroda Rektora Politechniki Warszawskiej
Przeznaczona jest dla najlepszych publikacji z zakresu nauk technicznych i ścisłych.
W 2026 roku wygrała książka:
„Dziedzictwo kolejowe na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej. Budownictwo, architektura, stan zachowania” Michała Pszczółkowskiego, Zbigniewa Tucholskiego i Jacka Wardęckiego.
To dobry przykład publikacji znajdującej się na styku historii techniki, architektury i dziedzictwa kulturowego.
Wyróżnienia za opracowanie edytorskie
ACADEMIA zwraca uwagę również na sposób przygotowania książki.
Jury może wyróżniać publikacje za poziom edytorski, projekt, materiał ilustracyjny czy sposób połączenia treści naukowej z formą wydania.
W 2026 roku wyróżnienia otrzymały między innymi:
„Starba fotograf Warszawy 1944” – Muzeum Powstania Warszawskiego;
„Dom gdański i jego mieszkańcy od późnego średniowiecza do połowy XIX wieku” pod redakcją Edmunda Kizika – Muzeum Gdańska;
„Zabawki. Podróż do świata dzieciństwa w PRL-u” Marii Wieczorek – Ośrodek Pamięć i Przyszłość.
Dla rynku książki historycznej ta część konkursu jest szczególnie interesująca. Publikacje muzealne, katalogi, książki poświęcone architekturze czy materialnemu dziedzictwu często wyróżniają się połączeniem treści z rozbudowaną warstwą ikonograficzną i edytorską.
Książki historyczne nagrodzone w ACADEMII 2026
Edycja 2026 przyniosła wyjątkowo dużo publikacji związanych z historią.
Wśród nagród i wyróżnień znalazły się książki dotyczące:
- dziedzictwa polsko-saskiego;
- kolei na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej;
- Bolesława Chrobrego;
- Komisji Edukacji Narodowej;
- polskiej dyplomacji podczas II wojny światowej;
- historii Warszawy;
- dziejów Gdańska;
- historii akademickiego kształcenia artystycznego;
- Polonii amerykańskiej;
- PRL.
Wyróżnienie Rektora UW otrzymali między innymi:
Mariusz Kolmasiak za Niepokornego. Profesora Zbigniewa Wójcika – patriotę, strażnika pamięci Piłsudskiego, historyka;
Andrzej Pleszczyński za Bolesława Chrobrego;
Adam Walaszek, Joanna Wojdon i Anna D. Jaroszyńska za Historię Polonii amerykańskiej.
Wśród pozostałych wyróżnionych znalazły się również:
Janina Kamińska – Komisja Edukacji Narodowej (1773–1794). W 250. rocznicę powołania;
Aleksandra Kmak-Pamirska i Barbara Świtalska-Starzeńska – Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943;
Zbigniew Michalczyk – Oddział Sztuk Pięknych na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim (1816–1831).
Publikacje poświęcone historii, dziedzictwu i pamięci zajmują tu najwięcej miejsca.
Ile książek bierze udział w konkursie?
Skala konkursu jest duża.
W 2025 roku jury oceniało rekordowe 189 publikacji zgłoszonych przez 71 wydawców.
W 2026 roku do konkursu trafiło 181 publikacji od 73 wydawców.
ACADEMIA daje więc dość szeroki obraz aktualnej produkcji polskich oficyn akademickich i naukowych.
Nie wszystkie zgłoszone książki dotyczą historii, ale liczby pozwalają oceniać również pozycję humanistyki na tle pozostałych dziedzin.
Historia konkursu ACADEMIA
Początki konkursu sięgają 2007 roku.
Wtedy odbyły się pierwsze Targi Książki Akademickiej i Naukowej ACADEMIA. Już w pierwszej edycji zgłoszono 109 książek.
Nagrody przyznawano wówczas za:
- najlepszą książkę naukową;
- najlepszy podręcznik akademicki;
- najlepiej wydaną książkę.
W kolejnych latach formuła była rozwijana, zmieniały się również organizacja wydarzenia i system nagród.
ACADEMIA przetrwała jednak jako konkurs związany z rynkiem wydawnictw naukowych. W 2026 roku odbyła się już 19. edycja.
Wybrane edycje ACADEMII
Nie tworzymy dla ACADEMII osobnych stron rocznych. Wszystkie kolejne wyniki aktualizujemy na tej stronie.
ACADEMIA 2026 – 19. edycja
181 publikacji, 73 wydawców.
Nagroda Główna trafiła do PZWL za Kardiochirurgię z elementami kardiologii interwencyjnej i chirurgii naczyniowej.
Nagrodę Rektora UW otrzymało Wspólne dziedzictwo polsko-saskie.
Nagrodę Rektora PW – Dziedzictwo kolejowe na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej.
Dla książki historycznej szczególnie istotne były także liczne wyróżnienia humanistyczne i edytorskie.
ACADEMIA 2025 – 18. edycja
Do konkursu zgłoszono 189 publikacji od 71 wydawców – ówczesny rekord.
Wśród nagród i wyróżnień ponownie znalazły się publikacje z humanistyki, historii, kultury i dziedzictwa.
ACADEMIA 2024 – 17. edycja
Do konkursu zgłoszono 167 książek z 58 oficyn.
Wcześniejsze edycje
Konkurs jest organizowany od 2007 roku.
W archiwum kolejnych edycji warto sprawdzać:
- ostatnich laureatów;
- najważniejsze historyczne książki wyróżnione w poprzednich edycjach;
- zmiany regulaminu i kategorii;
- rekordy liczby zgłoszeń;
- oficyny regularnie pojawiające się w wynikach.
ACADEMIA obejmuje wszystkie dziedziny nauki, dlatego historyczne publikacje stanowią tylko część wyników konkursu.
ACADEMIA a KLIO – czym się różnią?
KLIO jest nagrodą dla książek historycznych. ACADEMIA jest konkursem dla publikacji akademickich i naukowych ze wszystkich dziedzin. Monografia historyczna może pojawić się w obu konkursach. Podręcznik medycyny albo monografia z inżynierii może zdobyć ACADEMIĘ, ale oczywiście nie KLIO. Różny jest również sposób nagradzania. W ACADEMII formalnie wyróżniany jest wydawca. KLIO ma osobne kategorie odnoszące się do autorów, monografii naukowych, edycji źródłowych czy pracy wydawniczej.
→ Nagroda KLIO – laureaci, kategorie i wszystkie edycje
ACADEMIA a Nagroda im. Jana Długosza
Oba konkursy są szersze niż książka historyczna, ale zakres Długosza jest znacznie bardziej humanistyczny. Nagroda im. Jana Długosza obejmuje szeroko rozumianą humanistykę i wybiera dziesięciu finalistów oraz jednego zwycięzcę. ACADEMIA obejmuje publikacje akademickie ze wszystkich dziedzin, w tym medycyny, nauk ścisłych i technicznych. Ma kilka nagród odpowiadających różnym obszarom nauki.
→ Nagroda im. Jana Długosza – laureaci, nominacje i historia konkursu
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest ACADEMIA?
To konkurs na najlepszą książkę akademicką i naukową, organizowany od 2007 roku.
Czy ACADEMIA jest nagrodą historyczną?
Nie. Konkurs obejmuje publikacje ze wszystkich dziedzin nauki. Książki historyczne regularnie zdobywają jednak nagrody i wyróżnienia, przede wszystkim w obszarze nauk społecznych i humanistycznych.
Kto otrzymuje nagrodę ACADEMIA?
Formalnie wydawca nagrodzonej publikacji.
Jakie książki biorą udział w konkursie?
Przede wszystkim recenzowane książki naukowe, monografie i podręczniki akademickie.
Czy tłumaczenia mogą otrzymać ACADEMIĘ?
Według regulaminu edycji 2026 tłumaczenia były wyłączone z konkursu.
Jakie są najważniejsze nagrody ACADEMII?
W 2026 roku były to:
- Nagroda Główna ACADEMIA;
- Nagroda Rektora Uniwersytetu Warszawskiego;
- Nagroda Rektora Politechniki Warszawskiej;
oraz dodatkowe wyróżnienia, w tym za opracowanie edytorskie.
Czy książka historyczna może zdobyć ACADEMIĘ?
Tak. W 2026 roku wśród nagrodzonych i wyróżnionych znalazły się m.in. publikacje dotyczące dziedzictwa polsko-saskiego, Bolesława Chrobrego, KEN, polskiej dyplomacji podczas II wojny światowej, kolei II Rzeczypospolitej i historii Warszawy.
Tytuł SEO: Nagroda ACADEMIA – laureaci i najlepsze książki naukowe
Meta description: ACADEMIA to konkurs na najlepsze książki akademickie i naukowe. Sprawdź laureatów, historię nagrody i wyróżnione książki historyczne.
Slug: nagroda-academia
Fraza główna: Nagroda ACADEMIA
Frazy dodatkowe: konkurs ACADEMIA, ACADEMIA najlepsza książka akademicka, laureaci ACADEMIA, najlepsza książka naukowa, książki akademickie, wydawnictwa naukowe, książki historyczne naukowe, konkurs książek naukowych
Kategoria: Baza
Tagi: ACADEMIA, Nagroda ACADEMIA, książki naukowe, książki akademickie, wydawnictwa naukowe, książki historyczne, monografie naukowe, wydawnictwa akademickie, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Fundacja Historia i Kultura, Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie, Warszawa, 2007